en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Απειλές από τη γεωργία για την ορνιθοπανίδα
Αντωνία Γαλανάκη

Η ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στη μείωση που παρουσιάζουν οι πληθυσμοί πολλών πουλιών στη Ευρώπη και την εντατικοποίηση της γεωργίας, τόσο χωρικά όσο και χρονικά, έχει καταγράφει σε διάφορες μελέτες (Fuller et al., 1995; Pain and Pienkowski, 1997; Donald et al., 2002). Οι Donald et al. (2002) συνοψίζουν τις απειλές από τη γεωργία στα πουλιά, στηριζόμενοι σε μεγάλο αριθμό μελετών των τελευταίων ετών, στις παρακάτω:

  1. αυξημένη χρήση φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων που οδηγεί σε ελάττωση της τροφής (εντομοπανίδα, σπόροι) αλλά και άμεση δηλητηρίαση των πουλιών.
  2. μείωση της ετερογένειας των βιοτόπων, λόγω της αύξησης του μεγέθους των αγροτεμαχίων και της μηχανοποίησης των καλλιεργειών (ομογενοποίηση του αγροτικού τοπίου).
  3. καταστροφή των φυτοφρακτών, μεγάλων δέντρων, μικρών λιμνών και των άλλων «δομικών στοιχείων του αγροτικού τοπίου» που θεωρούνται μη-παραγωγικοί χώροι.
  4. αύξηση των εντατικών και μείωση των εκτατικών καλλιεργειών σιτηρών και άλλων ετήσιων καλλιεργειών.
  5. αλλαγή του χρόνου θερίσματος των σιτηρών (πρώιμες συγκομιδές και με περισσότερες κοπές) και καταστροφή των φωλιών ειδών που φωλιάζουν στο έδαφος.
  6. κάψιμο των υπολειμμάτων των καλλιεργειών (σιτοκαλαμιές), που παίζουν σημαντικό ρόλο στην επιβίωση των πουλιών παρέχοντας τους τροφή, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες.
  7. εντατικοποίηση της διαχείρισης ημι-φυσικών οικοσυστημάτων, όπως τα χορτολίβαδα και οι βοσκότοποι, με τη δημιουργία τεχνητών λειμώνων όπου γίνεται εφαρμογή σποράς, λίπανσης και άρδευσης, καθώς και αποξήρανση των υγρολίβαδων.
  8. μείωση του αριθμού των κτηνοτροφικών ζώων ελεύθερης βοσκής με παράλληλη αύξηση του ποσοστού ενσταυλισμού αυτών.
  9. αλλαγή παραδοσιακών καλλιεργητικών πρακτικών (αντικατάσταση των σανοδεμάτων από τα σιλό -αποθήκες αγροτικών προϊόντων).
  10. εγκατάλειψη των παραδοσιακών χρήσεων γης σε αγροτικές περιοχές που έχουν υψηλή βιοποικιλότητα και δάσωση αυτών (π.χ. ορεινές και νησιωτικές περιοχές της Μεσογείου)
  11. εγκατάλειψη της γεωργίας στην Ανατολική Ευρώπη μετά την αλλαγή του καθεστώτος και την κατάργηση των κρατικών ενισχύσεων.

Συστηματικές μελέτες σε χαρακτηριστικά είδη των αγροτικών περιοχών έχουν δείξει ισχυρές συσχετίσεις μεταξύ της μείωσης των πληθυσμών τους και της εφαρμογής διαφόρων σύγχρονων γεωργικών πρακτικών. Έχει βρεθεί, για παράδειγμα, ότι η μείωση του πληθυσμού της λιβαδοπέρδικας στη Μεγάλη Βρετανία -κατα 85% τα τελευταία 20 χρόνια- οφείλεται σε αυξημένη θνησιμότητα των νεοσσών κατά την περίοδο αναπαραγωγής λόγω μείωσης στους πληθυσμούς των ασπόνδυλων, που είναι η βασική τους τροφή, από την εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων και ιδιαίτερα εντομοκτόνων σε καλλιέργειες σιτηρών (Potts, 1997).

Παραδείγματα από την αρνητική επίδραση της γεωργίας σε διάφορα είδη πουλιών, λόγω εντατικοποίησης σε πεδινές περιοχές της Ευρώπης, παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα από στοιχεία της BirdLife International (2004b).

Εκτός όμως από την εντατικοποίηση της γεωργίας στα πεδινά, σημαντική επίδραση στους πληθυσμούς των πουλιών έχει και η εγκατάλειψη των αγροτικών δραστηριοτήτων ιδιαίτερα στα ορεινά. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η δραματική μείωση του αριθμού των κτηνοτροφικών ζώων και η εγκατάλειψη των ορεινών βοσκοτόπων σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης έχει οδηγήσει σε αλλαγές στους πληθυσμούς μεγάλων αρπακτικών πουλιών, όπως τα όρνια καθώς έχει μειωθεί και ο αριθμός των ζώων ελευθέρας βοσκής και κατ' επέκταση και των πτωμάτων που αποτελούν τη βασική τροφή τους (Donazar et al., 1997). Επίσης, η εγκατάλειψη των παραδοσιακών γεωργοκτηνοτροφικών πρακτικών και η δάσωση των ορεινών βοσκοτόπων έχει οδηγήσει σε μειώσεις ειδών όπως η κοκκινοκαλιακούδα και η κιτρινοκαλιακούδα, που χρειάζονται εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση για να τραφούν (Blanco et al., 1998; Laiolo et al., 2004).

 

Copyright © 2017 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr