en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Γεωργοπεριβαλλοντικά Μέτρα στην Ε.Ε.
Αντωνία Γαλανάκη

Η ενσωμάτωση των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων στην Κοινή Αγροτική Πολιτική της Ε.Ε. -πέραν της ενίσχυσης των αγροτών- διασφαλίζει και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς τα μέτρα αυτά συμβάλουν στη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσα στα αγροτικά οικοσυστήματα (European Commission, 1999). Γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα άρχισαν να εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο στις διάφορες χώρες της Ευρώπης, ήδη, από τα μέσα τις δεκαετίας του 1980 (Δανία, Μεγάλη Βρετανία, Γερμανία), ενώ τα μέτρα αυτά απέκτησαν μια πιο ευρεία εφαρμογή μέσα στη δεκαετία του 1990 με την υιοθέτηση, όπως ήδη αναφέρθηκε, του Αγρο-Περιβαλλοντικού Κανονισμού 2078/92 (Primdahl et al., 2003).

Σύμφωνα με τους κανονισμούς αυτούς στους αγρότες που συμμετέχουν στα μέτρα καλύπτεται το κόστος εφαρμογής και δίνονται αντισταθμιστικές αποζημιώσεις ενδεχόμενης απώλειας από την εφαρμογή αυτών. Ελάχιστη περιβαλλοντική δέσμευση που πρέπει να τηρούν οι αγρότες που ενδιαφέρονται να ενταχθούν σε γεωργοπεριβαλλοντικά προγράμματα είναι η εφαρμογή των ΚΟΓΠ που σχεδιάστηκαν για τον κανονισμό 1927/1999 (European Commission, 1999). Οι κώδικες που ισχύουν για την Ελλάδα περιλαμβάνουν υποχρεώσεις των αγροτών -ανάλογα με τα προγράμματα στα οποία συμμετέχουν- όπως εφαρμογή ορθών λιπάνσεων, αρδεύσεων και φυτοπροστασίας, αμειψισπορά, τήρηση συγκεκριμένων πυκνοτήτων βόσκησης, ορθολογική διαχείριση των φυσικών χώρων και λιβαδιών, κ.α. (ΥΠ.ΓΕ., 2003). Υπάρχουν γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα που εφαρμόζονται στο σύνολο των αγροτικών εκτάσεων κάθε χώρας (horizontal programs), καθώς και εξειδικευμένα προγράμματα (targeted programs) που εφαρμόζονται σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές, όπως είναι το δίκτυο των περιοχών NATURA 2000, για την προστασία οικοτόπων και ειδών της χλωρίδας ή πανίδας, βάσει των ιδιαιτεροτήτων των περιοχών αυτών (CEC, 1998).

Τα γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα που εφαρμόζονται στις χώρες της Ε.Ε. διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Τα περισσότερα από αυτά στοχεύουν στην μείωση της ρύπανσης του εδάφους από τα νιτρικά λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα, στην αποκατάσταση του αγροτικού τοπίου, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και στην αποφυγή ερήμωσης της υπαίθρου, λόγω εγκατάλειψης των αγροτικών δραστηριοτήτων (Kleijn and Sutherland, 2003). Στοιχεία από τη Φιλανδία όπου εφαρμόστηκαν προγράμματα προστασίας από ρύπανση αγροχημικών ουσιών έδειξαν πως υπήρξε μεγάλη μείωση στη χρήση λιπασμάτων, η οποία κυμάνθηκε από 10-30% και μείωση κατά 34% στη χρήση φυτοφαρμάκων. Ένα από τα πιο σημαντικά μέτρα όπως είναι η βιολογική γεωργία, που προωθεί τόσο τη βελτίωση της ποιότητας των τροφίμων και της υγείας όσο και τη διατήρηση των φυσικών χώρων και της βιοποικιλότητας, καταλάμβανε έως το 2000 το 23,6% των καλλιεργούμενων εκτάσεων σε όλο τον κόσμο (Delbaere et al., 2002). Οι εκτάσεις με οργανική γεωργία στις χώρες της Ευρώπης κυμαίνονται από 0.3% στην Πολωνία έως 10% στην Αυστρία (European Environmental Agency, 2001).

Ο αρχικός στόχος για την εφαρμογή των ΓΠΜ, που ήταν το 15% των αγροτικών εκτάσεων της Ε.Ε. να έχουν ενταχθεί σε γεωργοπεριβαλλοντικά προγράμματα μέχρι το 2000, επιτεύχθηκε και μάλιστα πέραν των προσδοκιών, καθώς μέχρι το 1998 στο 20% της ευρωπαϊκής υπαίθρου εφαρμόζονταν ΓΠΜ (Fay, 1999). Σήμερα εφαρμόζονται ΓΠΜ σε 26 από τις 44 ευρωπαϊκές χώρες (Kleijn and Sutherland, 2003), με τις Σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία και Φιλανδία) καθώς και χώρες της κεντρικής Ευρώπης (Γερμανία, Αυστρία και Λουξεμβούργο) να εφαρμόζουν ΓΠΜ σε ποσοστό πάνω από το 40% των χρησιμοποιούμενων αγροτικών εκτάσεων τους, ενώ αντίθετα ο Ευρωπαϊκός νότος (Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα) και οι Κάτω Χώρες (Βέλγιο, Ολλανδία) έχουν πολύ μικρή συμμετοχή στα προγράμματα αυτά (μικρότερη του 5%) (βλέπε το παρακάτω σχήμα).

ΣΧΗΜΑ: Ποσοστό από την Χρησιμοποιούμενη Αγροτική Γη (ΧΑΓ) όπου γίνεται εφαρμογή γεωργοπεριβαλλοντικων μέτρων στις χώρες στης Ε.Ε. (στοιχεία του 1998) (κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα)
Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα: Ποσοστό από την Χρησιμοποιούμενη Αγροτική Γη (ΧΑΓ) όπου γίνεται εφαρμογή γεωργοπεριβαλλοντικων μέτρων στις χώρες στης Ε.Ε.

ΠΗΓΗ: European Environmental Agency (2001).

Σύμφωνα με στοιχεία του 1998, τα μεγαλύτερα ποσοστά καλλιεργούμενων εκτάσεων με γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα έχουν το Λουξεμβούργο (78%), η Αυστρία (77%) και η Φιλανδία (65%), ενώ για χώρες όπως η Ελλάδα, το Βέλγιο και η Ολλανδία το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο του 2% (European Environmental Agency, 2001).

Copyright © 2017 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr