en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Πουλιά & αειφορικότητα των αγροτικών πρακτικών
Αντωνία Γαλανάκη

Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα, Φωτογραφία: Οροπέδιο Καλέτζι, Γ.Ρουσσόπουλος Η πλούσια γνώση που υπάρχει σχετικά με πουλιά τα οποία ζουν σε αγροτικά οικοσυστήματα έχει αξιοποιηθεί για την αξιολόγηση γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων, τα οποία στοχεύουν όχι μόνο στη διατήρηση της άγριας πανίδας, αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας των τροφίμων και την προστασία του αγροτικού περιβάλλοντος και, συνολικά, στην αειφορική διαχείριση των αγροτικών οικοσυστημάτων. Τα πουλιά εντάσσονται στους οικολογικούς δείκτες για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας εφαρμογής διαφόρων γενικών γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων όπως η βιολογική (οργανική) γεωργία, η περιοδική αγρανάπαυση γεωργικών εκτάσεων, η εκτατικοποίηση της βόσκησης, η διατήρηση της βιοποικιλότητας (αυτοφυής χλωρίδα και πανίδα) με τη δημιουργία και διατήρηση φυσικών χώρων μέσα στο αγροτικό τοπίο, κ.α. (Στο Παράρτημα 4 περιγράφονται τρόποι για να διατηρηθεί η ετερογένεια στο αγροτικό τοπίο, αλλά και για να δημιουργθούν νέοι «φυσικοί χώροι» σε υποβαθμισμένες αγροτικές εκτάσεις).

Πολλές μελέτες έχουν γίνει σχετικά με την αφθονία των πουλιών σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις στις οποίες εφαρμόζονται προγράμματα βιολογικής γεωργίας. Οι οργανικές καλλιέργειες έχουν συνήθως μικρότερο μέγεθος, περιβάλλονται από φυτοφράκτες μεγαλύτερου ύψους και πλάτους και έχουν ακαλλιέργητα περιθώρια με περισσότερα δένδρα σε σχέση με τις συμβατικές εκμμεταλεύσεις (Chamberlain et al., 1999). Επίσης, λόγω των ήπιων μορφών διαχειρίσεις των εκτάσεων με βιολογικές καλλιέργειες, η παρουσία των πουλιών στα ασυγκόμιστα περιθώρια και τις παρυφές των αγρών είναι σημαντικά μεγαλύτερη συγκριτικά με τις συμβατικές καλλιέργειες όπου τέτοιοι φυσικοί χώροι απουσιάζουν εντελώς (Wilson et al., 1997). Σημαντικό ρόλο στην παρουσία των πουλιών παίζει και η μη χρησιμοποίηση ζιζανιοκτόνων που, εκτός από την άγρια βλάστηση, σκοτώνουν και τη μικροπανίδα, η οποία αποτελεί την τροφή πολλών ειδών πουλιών (Donald et al., 2002).

Η σταρήθρα είναι χαρακτηριστικό εδαφόβιο είδος που προτιμάει κυρίως αγροτικές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση, όπου τρέφεται με σπόρους (O'Connor and Shrubb, 1986). Το είδος έχει υποστεί σημαντική μείωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά ιδιαίτερα σε χώρες του Ευρωπαϊκού Βοράς όπως η Μεγάλη Βρετανία, όπου ο πληθυσμός της μειώθηκε κατά 51% μέσα σε 30 περίπου χρόνια (1968-1995) (Siriwardena et al., 1997). Μελέτη για το είδος στη Ν. Αγγλία για την περίοδο από το 1995-1997, έδειξε πως η πυκνότητα των αναπαραγωγικών ζευγαριών ήταν αρκετά μεγαλύτερη σε οργανικές καλλιέργειες σιτηρών και σε εκτάσεις σε αγρανάπαυση, συγκριτικά με τις γειτονικές εντατικές καλλιέργειες σιτηρών (Wilson et al., 1997).

Σε άλλη μελέτη σε διάφορες περιοχές της Μεγάλης Βρετανίας για 18 είδη πουλιών-δεικτών όπως πέρδικες, τσίχλες, τσιχλόνια, σταρήθρα, ψαρόνι, κοκκινολαίμης κ.α., τα αποτελέσματα έδειξαν πως η ποικιλία των ειδών ήταν μεγαλύτερη στις οργανικές καλλιέργειες και στα περιθώρια των οργανικών αγρών συγκριτικά με τις συμβατικές (Chamberlain et al., 1999). Ιδιαίτερα εντυπωσιακά ήταν τα στοιχεία για τη σταρήθρα, της οποίας η πυκνότητα κατά την περίοδο της αναπαραγωγής ήταν σημαντικά υψηλότερη στις οργανικές σε σχέση με τις συμβατικές καλλιέργειες. Παρόμοια συγκριτική μελέτη οργανικών καλλιεργειών καλαμποκιού με συμβατικές καλλιέργειες στην περιοχή της Νεμπράσκα (ΗΠΑ) έδειξε πως από τα 54 είδη που καταγράφηκαν στις περιοχές μελέτης, 51 ήταν στις οργανικές και 39 στις συμβατικές καλλιέργειες, ενώ η αφθονία των πουλιών (εντομοφάγα και σποροφάγα πουλιά) ήταν κατά μέσο όρο 2,6 φορές μεγαλύτερη στις οργανικές καλλιέργειες σε σχέση με τις συμβατικές (Beecher et al., 2002).

Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα, Φωτογραφία: Θ.Κομηνός Μεγάλη είναι η οικολογική αξία της αγρανάπαυσης (set-aside) -γεωργοπεριβαλλοντικό μέτρο που εισήχθηκε στην Ε.Ε. για τη μείωση των πλεονασμάτων της αγροτικής παραγωγής- καθώς παρέχουν χώρους για φωλιάζοντα είδη σε μεγάλο εύρος εκτάσεων και λειτουργούν αντισταθμιστικά, κατά έναν τρόπο, ως προς τις γεωργικές πρακτικές που έχουν καταστρέψει σημαντικούς βιοτόπους των αγροτικών πουλιών (Firbank et al., 2003). Οι εκτάσεις σε αγρανάπαυση καλύπτονται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες με άγρια αυτοφυή βλάστηση που συντηρεί μια πλούσια μικροπανίδα, καθώς δεν γίνεται εφαρμογή αγροχημικών ουσιών, και αποτελούν σημαντική πηγή τροφής και καταφύγιο για τα πουλιά, προσομοιάζοντας με τα φυσικά χορτολοβαδικά οικοσυστήματα. Οι εκτάσεις σε αγρανάπαυση είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τα σποροφάγα πουλιά, ιδιαίτερα όταν διατηρείται μεγάλη ποικιλία από αγριόχορτα που παράγουν πολλούς σπόρους (Moorcroft et al., 2002).

Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή αγραναπάυσεων είναι ενδεικτικά σε 92 περιοχές της Αγγλίας με αροτραίες καλλιέργειες, όπου έγινε μελέτη για 6 ομάδων πουλιών που χρησιμοποιήθηκαν ως δείκτες, όπως πέρδικες και φασιανοί, περιστεροειδή, κουρούνες, τσίχλες, η σταρήθρα και σποροφάγα είδη (σπουργίτια, σπίζες, τσιχλόνια). Κατά τη διάρκεια της έρευνας αυτής παρατηρήθηκε ότι η αφθονία των πουλιών σε περιοχές που είχε εφαρμοστεί πρόγραμμα αγρανάπαυσης ήταν σημαντικά υψηλότερη συγκριτικά με γειτονικές εκτάσεις χειμερινών σιτηρών εντατικής καλλιέργειας (Henderson et al., 2000).

Copyright © 2017 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr