en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, φωτογραφία: Ι.Φουφόπουλος
Τα είδη πουλιών του Προγράμματος

Θαλασσοκόρακας


 Αιγαιόγλαρος

Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii), σκίτσο: Β.Χατζηρβασάνης


Ο Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii) είναι ένα είδος γλάρου ενδημικό της Μεσογείου, εύκολα αναγνωρίσιμο από το βαθύ κόκκινο ράμφος και τα μαύρα πόδια του. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70 ο παγκόσμιος πληθυσμός του είδους υπολογιζόταν σε 1000 ζευγάρια. Όμως, με την εντατικοποίηση της μέσης αλιείας στην δυτική Μεσόγειο και την αύξηση της ποσότητας των ψαριών που πετιούνται από τα αλιευτικά σκάφη, ο παγκόσμιος πληθυσμός του Αιγαιόγλαρου αυξήθηκε απότομα. Ο συνολικός πληθυσμός είναι 21.500 ζευγάρια σύμφωνα με την τελευταία απογραφή του 2008 (BirdLife 2008). Περισσότερο από το 90% του πληθυσμού του εντοπίζεται στη Δ. Μεσόγειο, στην Ισπανία (η μεγαλύτερη αποικία βρίσκεται στο δέλτα του ποταμού Έβρου).  

Είναι χαρακτηρισμένο στον κατάλογο του BirdLife International (της παγκόσμιας ένωσης ορνιθολογικών οργανώσεων) ως "Σχεδόν Απειλούμενο" είδος, περιλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας 79/409/ΕΟΚ για την προστασία των άγριων πουλιών της Ε.Ε., στο Παράρτημα ΙΙ της Συνθήκης της Βέρνης και στο Παράρτημα Ι της Συνθήκης της Βόννης. Επίσης, καταγράφεται ως "Τρωτό" στο νέο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (Χανδρινός και Καστρίτης, 2009).

Όπως και για τα περισσότερα θαλασσοπούλια, οι γνώσεις μας για τον Αιγαιόγλαρο εστιάζονται γύρω από την εποχή της αναπαραγωγής, καθώς παραμένουν στον ίδιο χώρο για τρεις συνεχείς μήνες. Στην Ελλάδα το είδος αναπαράγεται μόνο στο Αιγαίο και ο πληθυσμός του υπολογίζεται σε 350-500 ζευγάρια, σε αποικίες που κυμαίνονται από 5-85 ζευγάρια. Αποικίες του είδους απαντώνται σε απομονωμένες, βραχώδεις νησίδες με λίγη βλάστηση, κυρίως στα Δωδεκάνησα, τους Φούρνους, την Αμοργό, την Πάρο, τις Σποράδες, τη Μυτιλήνη, τη Λήμνο, τη Χίο και την Κρήτη.
Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii), φωτ: Harry J. Lehto
Αιγαιόγλαρος στην αποικία

Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του είδος είναι ότι οι αναπαραγωγικές αποικίες συχνά αλλάζουν από χρονιά σε χρονιά, δηλαδή τα πουλιά δεν γυρνάνε κάθε χρόνο στην ίδια θέση, αλλά μπορεί να χρησιμοποιούν διάφορες νησίδες της γύρω περιοχής


Χάρτης κυριότερων αποικιών του Αιγαιόγλαρου

Τα ενήλικα πουλιά εγκαθίστανται στις αποικίες γύρω στα μέσα με τέλη Απριλίου, οπότε και γεννούν 2-3 αυγά σε φωλιές απλά φτιαγμένες από χόρτα στο έδαφος. Η επώαση έχει ολοκληρωθεί μέσα σε τρεις εβδομάδες και οι νεοσσοί αρχίζουν να εκκολάπτονται από τα μέσα Μαΐου. Ένα μήνα αργότερα, τα νεαρά έχουν πλέον το μέγεθος του ενήλικου και έχουν ήδη πετάξει. Θα χρειαστούν όμως τέσσερα χρόνια για να αποκτήσουν το λευκό πτέρωμα των γονιών τους και να αναπαραχθούν. Από τα μέσα Ιουλίου, ενήλικα και νεαρά άτομα εγκαταλείπουν την αποικία και διασπείρονται στις γύρω περιοχές. Η χειμωνιάτικη κατανομή και οι μεταναστευτικές συνήθειες του είδους στην Ελλάδα παραμένουν άγνωστες, αν και υπάρχουν επανευρέσεις δακτυλιωμένων πουλιών από την Κύπρο, την Κρήτη, τη Μάλτα, το Λίβανο, την Τυνησία και την Ισπανία!

Νεοσσοί Αιγαιόγλαρου στην αποικίαΟ Αιγαιόγλαρος τρέφεται κοντά στις ακτές, κυρίως με μικρά αφρόψαρα τα οποία πιάνει από την επιφάνεια της θάλασσας με μια πολύ επιδέξια τεχνική, πετώντας αργά και χαμηλά πάνω από το νερό. Στη Δυτική Μεσόγειο το είδος τρέφεται βασικά με το παρεμπίπτον αλίευμα των αλιευτικών σκαφών.
 

Ο Αιγαιόγλαρος σε αριθμούς

Μήκος: 0,5 μέτρα
Άνοιγμα φτερών: 1,3 μέτρα
Κατανομή: Νησιά της Μεσογείου
Ελληνικός πληθυσμός: 350 - 500 ζευγάρια
Απειλές

Η κύρια απειλή που αντιμετωπίζει το είδος σχετίζεται με την ενόχληση των αναπαραγόμενων πουλιών από την παρουσία του ανθρώπου, κάτι που συνδέεται με το μέγεθος των αποικιών, οι οποίες είναι μικρές και διασκορπισμένες. Ανθρώπινες δραστηριότητες όπως η κτηνοτροφία, η υπερβόσκηση, ο τουρισμός, η αλιεία, το κυνήγι και η συντήρηση και κατασκευή υποδομών, μπορεί να έχουν αρνητική επίδραση στην επιτυχία αναπαραγωγής. Απειλή επίσης αποτελεί η μείωση του ιχθυαποθέματος που είναι διαθέσιμο στα πουλιά, η έμμεση θανάτωση σε αλιευτικά εργαλεία, η θαλάσσια ρύπανση, αλλά και η θήρευση αυγών και νεοσσών από αρουραίους και αρπακτικά πουλιά, Ασημόγλαρους και Κουρούνες. Άλλη σημαντική αρνητική επίδραση, έχει και ο ανταγωνισμός του με τον Ασημόγλαρο για χώρο φωλεοποίησης και τροφοληψίας. 

Τι κάνει το Πρόγραμμα LIFE για το είδος:

Οι δράσεις στα πλαίσια του προγράμματος LIFE σκοπεύουν να αυξήσουν τη γνώση μας για το είδος στο θαλάσσιο περιβάλλον, για τις απειλές που αντιμετωπίζει και να προσδιοριστούν θαλάσσιες Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (IBA) που σχετίζονται με τις ανάγκες του είδους. Παράλληλα, να διερευνηθούν τα κατάλληλα διαχειριστικά μέτρα που θα βελτιώσουν το καθεστώς διατήρησης του Αιγαιόγλαρου, ιδιαίτερα όσον αφορά την θήρευση και τον ανταγωνισμό από χερσαίους θηρευτές και Ασημόγλαρους και την παγίδευση σε αλιευτικά εργαλεία.

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος, πραγματοποιούνται δράσεις που θα παράσχουν τα απαραίτητα δεδομένα για να επιτευχθούν οι στόχοι του προγράμματος:

α) καταγραφή του πληθυσμού του είδους σε συγκεκριμένες περιοχές του Αιγαίου, με σκοπό να εντοπιστούν οι αποικίες και να επικαιροποιηθεί η εκτίμηση του αναπαραγωγικού πληθυσμού,
 
β) παρακολούθηση συγκεκριμένων αναπαραγωγικών αποικιών με σκοπό τη μελέτη της αναπαραγωγικής επιτυχίας,
 

γ) τοποθέτηση πομπών GPS σε ενήλικους Αιγαιόγλαρους για πρώτη φορά στην Ελλάδα με σκοπό να εντοπιστούν οι κυρίες περιοχές τροφοληψίας του είδους,
 
δ) δακτυλιώσεις νεοσσών που πιθανώς να δώσουν πληροφορίες για τις μεταναστευτικές διαδρομές, τις περιοχές διαχείμασης και την φιλοπατρία

και
 
ε) προκαταρκτική εκτίμηση του προβλήματος ανταγωνισμού και θήρευσης από τους Ασημόγλαρους.

Θαλασσοκόρακας

Θαλασσοκόρακας Phalacrocorax aristotelis, σκίτσο: Β.ΧατζηρβασάνηςΟ Θαλασσοκόρακας (Phalacrocorax aristotelis) είναι μαζί με τον Κορμοράνο (Phalacrocorax carbo) και τη Λαγγόνα (Phalacrocorax pygmeus) τα τρία είδη της οικογένειας των Κορμοράνων στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα απαντάται το Μεσογειακό υποείδος του Θαλασσοκόρακα (Phalacrocorax aristotelis desmarestii) που είναι ενδημικό της Μεσογείου. Ο συνολικός αναπαραγόμενος πληθυσμός του Μεσογειακού υποείδους εκτιμάται σε λιγότερα από 10.000 ζευγάρια με περίπου τα 1.000-1.200 να βρίσκονται στην Ελλάδα, στα νησιά του Αιγαίου και Ιονίου Πελάγους. Οι γνώσεις μας για την κατανομή και την οικολογία του είδους στην Ελλάδα έχουν βελτιωθεί πολύ την τελευταία δεκαετία, παρόλα αυτά είναι ακόμα ελλιπείς, ιδιαίτερα όσο αφορά την κατανομή και τις δραστηριότητες του είδους στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Τα τελευταία έξι χρόνια, καταγράφονται συστηματικά από την Ορνιθολογική οι περιοχές αναπαραγωγής και διαχείμασης του είδους στην Ελλάδα και μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί 424 τοποθεσίες αναπαραγωγής του Θαλασσοκόρακα. Επίσης, σε επιλεγμένες αποικίες στις Β. Σποράδες και στο Β. Αιγαίο έχουν πραγματοποιηθεί η συστηματική παρακολούθηση της αναπαραγωγής και οι δακτυλιώσεις των νεαρών και ενήλικων ατόμων, που έχουν προσφέρει τα πρώτα στοιχεία για την οικολογία και τις μετακινήσεις του είδους στην Ελλάδα. Τα τελευταία 3 χρόνια, οι ομάδες πεδίου της Ορνιθολογικής έχουν σαρώσει σχεδόν 3.200 km2 θαλάσσιων περιοχών κατά την αναζήτηση σημαντικών περιοχών τροφοληψίας του είδους.

Θαλασσοκόρακας Phalacrocorax aristotelis, φωτ: Α.ΧρηστίδηςΟ Θαλασσοκόρακας προστατεύεται από τη διεθνή και εθνική νομοθεσία: περιλαμβάνεται στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας για τη διατήρηση των άγριων πουλιών 2009/147/ΕΚ (πρώην 79/409/ΕΟΚ), στο Παράρτημα ΙΙ της Συνθήκης της Βόννης και για το Μεσογειακό υποείδος υπάρχει Διεθνές Σχέδιο Δράσης. Στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας εντάσσεται ανάμεσα στα «Σχεδόν Απειλούμενα» είδη.

Ο Θαλασσοκόρακας είναι χαρακτηριστικό είδος των παράκτιων περιοχών και σε αντίθεση με τον συγγενικό Κορμοράνο ή τη Λαγγόνα συσχετίζεται αποκλειστικά με το θαλάσσιο περιβάλλον. Παρατηρείται συχνά είτε σε ακτές όπου κουρνιάζει ή λιάζεται, είτε στη θάλασσα κοντά στην ακτή όπου τρέφεται. Η τροφή του αποτελείται κυρίως από βενθικά ψάρια τα οποία πιάνει σε βάθος μέχρι και 60μ. Αναπαράγεται σε όλες τις ελληνικές θάλασσες, από τη Γαύδο στο Λιβυκό Πέλαγος, μέχρι τη Θάσο στο Βόρειο Αιγαίο και από τη Ζάκυνθο στο Ιόνιο Πέλαγος μέχρι τα Δωδεκάνησα. Συνήθως φωλιάζει σε προστατευμένες κοιλότητες σε βραχώδεις ακτές ή κάτω από πυκνούς θάμνους, όπου το ζευγάρι με μεγάλη προσοχή φτιάχνει τη φωλιά του, κυρίως από φυτικό υλικό, Θαλασσοκόρακες ξεκουράζονταιαλλά και διάφορα είδη σκουπιδιών που προφανώς κατά τους Θαλασσοκόρακες βελτιώνουν την ποιότητα της κατασκευής! Η αναπαραγωγή είναι ασύγχρονη, τόσο μεταξύ διαφορετικών αποικιών, όσο και μεταξύ φωλιών εντός της ίδιας αποικίας και μπορεί να διαρκέσει από το Δεκέμβριο μέχρι και το Ιούνιο της επόμενης χρονιάς. Στην Ελλάδα συνήθως γεννά 2-3 αυγά τα οποία εκκολάπτονται περίπου ένα μήνα αργότερα. Τα μικρά φεύγουν από την φωλιά σε ηλικία 6-7 εβδομάδων αλλά παραμένουν κοντά στην αποικία όπου δημιουργούν μεγάλες ομάδες.

Μετά την αναπαραγωγική περίοδο, οι Θαλασσοκόρακες παρατηρούνται είτε ως μεμονωμένα άτομα, είτε σε μικρότερες ή μεγαλύτερες ομάδες μέχρι και μερικών εκατοντάδων ατόμων που μπορεί να απομακρύνονται από τις αποικίες τους στην αναζήτηση καλύτερων ψαρότοπων. Παραμένουν στην Ελλάδα όλο το χρόνο και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία από δακτυλιωμένα άτομα, πραγματοποιούνται τοπικές μετακινήσεις μέχρι και 200χλμ. μακριά από την αποικία τους.

Ο Θαλασσοκόρακας σε αριθμούς

Μήκος: 0,75 μέτρα
Άνοιγμα φτερών: 1 μέτρο
Κατανομή: Νησιά και βραχώδεις ακτές της Μεσογείου
Ελληνικός πληθυσμός: 1000 - 1200 ζευγάρια


Απειλές

Οι κύριες απειλές του είδους συμπεριλαμβάνουν την ανθρώπινη όχληση, την υποβάθμιση και την απώλεια ενδιαιτημάτων στο χερσαίο και θαλάσσιο περιβάλλον, την θήρευση από θηλαστικά (αρουραίους) ή πουλιά (π.χ. Ασημόγλαρους), την τυχαία παγίδευση σε αλιευτικά εργαλεία, την υπεραλίευση και τις πετρελαιοκηλίδες.
 
Tι κάνει το Πρόγραμμα LIFE για το είδος:

Το πρόγραμμα LIFE στοχεύει στη βελτίωση των γνώσεων για την κατανομή και την οικολογία του είδους στο χερσαίο και θαλάσσιο περιβάλλον, με ιδιαίτερη έμφαση στο προσδιορισμό των Θαλάσσιων ΙΒΑ για το Θαλασσοκόρακα στην Ελλάδα. Για το σκοπό αυτό, ήδη χρησιμοποιούνται, εκτός από τις κλασσικές μεθόδους καταγραφής και παρακολούθησης των θαλασσοπουλιών, η ράδιο- και η GPS τηλεμετρία καθώς και η γεωγραφική μοντελοποίηση, έτσι ώστε να αποσαφηνιστεί στο μέγιστο η κατανομή και η συμπεριφορά του είδους στη θάλασσα. Παράλληλα, θα υλοποιηθούν διαχειριστικές δράσεις για την αντιμετώπιση των απειλών, όπως είναι η θήρευση από αρουραίους και Ασημόγλαρους, καθώς και η τυχαία παγίδευσή τους σε αλιευτικά εργαλεία. Σε συνεργασία του Πανεπιστήμιου Πατρών με την Ορνιθολογική, εκπονείται Διδακτορική Διατριβή που θα δώσει απαντήσεις σε βασικά ερωτήματα που αφορούν  την αναπαραγωγική οικολογία του είδους, καθώς και τη φυλογεωγραφική διαφοροποίηση των πληθυσμών στην Ελλάδα. Αναμένεται ότι στο τέλος του προγράμματος, το 2012, θα υπάρξει μια πλήρης εικόνα της κατανομής του είδους και θα βελτιωθεί το καθεστώς προστασίας σε μερικές από τις σημαντικότερες αποικίες του Θαλασσοκόρακα στην Ελλάδα.

 

 

Καταγραφή Θαλασσοπουλιών στην Ελλάδα

Θαλασσοκόρακας & Αιγαιόγλαρος

Φωτογραφικό αρχείο

 Με μια ματιά, αναγνωρίστε 6 θαλασσοπούλια

Σκουρόχρωμα, με μακρύ λαιμό και κοντή ουρά

Θαλασσοκόρακας: κορυφή κορώνας μπροστά, ράμφος λεπτό, λαιμός λεπτός και ευθύς.

Σκουρόχρωμα, με μακριά φτερά, πετάνε ξυστά στα κύματα

Αρτέμης: επάνω καφέ και κάτω λευκός, φτεροκοπά χαλαρά.
Μύχος: επάνω μαύρος και κάτω πιο ανοιχτόχρωμος, φτεροκοπά γρήγορα, συνήθως σε ομάδες.

Λευκόχρωμοι γλάροι, με μακριά φτερά

Ασημόγλαρος: ράμφος-μάτι-πόδια ανοιχτόχρωμα, φτερό σκούρο γκρι με λευκή ακμή και μαύρη άκρη με έντονα άσπρα στίγματα. Ράμφος κίτρινο. Ο πιο κοινός γλάρος.
Αιγαιόγλαρος: ράμφος-μάτι-πόδια σκουρόχρωμα, φτερό ανοιχτό γκρι χωρίς εμφανή λευκή ακμή και με μαύρη άκρη με μικρά άσπρα στίγματα. Ράμφος κόκκινο. Συναντάται αποκλειστικά στο νησιωτικό χώρο.

Μικροσκοπικό, μαύρο, πετά ξυστά στα κύματα

Υδροβάτης: πολύ μικρός, με λευκό ουροπύγιο σαν χελιδόνι. Πολύ σπάνιο. 

LIFE Natura 2000

LIFE07 NAT/GR/000285
Υλοποίηση δράσεων διατήρησης για τον Θαλασσοκόρακα και τον Αιγαιόγλαρο και αναγνώριση Θαλάσσιων Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά της Ελλάδας

Το πρόγραμμα υλοποιείται από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, σε συνεργασία με την Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας (ΜΟm), το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), το TEI Ioνίων Νήσων και την Πορτογαλική Ορνιθολογική Εταιρεία (SPEA), με την οικονομική υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη συγχρηματοδότηση του Ιδρύματος Α. Γ. Λεβέντη.
Εμφανίσεις: 422780
Τελευταία ενημέρωση: 19 Δεκεμβρίου 2012

Ανάδοχος

Εταίροι

Χορηγός

Υποστηρικτές

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας (ΜΟm) Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) TEI Ioνίων Νήσων Πορτογαλική Ορνιθολογική Εταιρεία (SPEA) Ιδρύμα Α.Γ. Λεβέντη
attica group superfast ferries blue star ferries Anek Superfast ANEK
Copyright © 2017 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα, Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937, e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245, e-mail: thess@ornithologiki.gr