en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, φωτογραφία:  Αγγελος Ευαγγελίδης
8 Δεκεμβρίου 2020
Δημοσιεύθηκε ο νέος Άτλαντας των Αναπαραγόμενων Πουλιών της Ευρώπης
Ορόσημο για την έρευνα της βιοποικιλότητας και τη διατήρηση της φύσης στην Ευρώπη

  • Ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα Επιστήμης των Πολιτών για τη βιοποικιλότητα που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ, με τη συμμετοχή περίπου 120.000 ερευνητών πεδίου από όλες τις χώρες της Ευρώπης
  • Σχεδόν 600 είδη πουλιών αναπαράγονται στην Ευρώπη: 539 είναι αυτόχθονα και 57 ξενικά είδη (δηλαδή εισαχθέντα από άλλα μέρη του κόσμου). Τα περισσότερα είδη παρουσιάζουν περιορισμένη κατανομή σε μικρές εκτάσεις της Ευρώπης.
  • Κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 ετών, αυξήθηκε η αναπαραγωγική κατανομή του 35% των αυτόχθονων ειδών, για το 25% περιορίστηκε η αναπαραγωγική κατανομή τους και στα υπόλοιπα είδη δεν παρατηρήθηκε μεταβολή ή η τάση είναι άγνωστη.
  • «Νικητές», με αυξημένη κατανομή, αποτελούν πολλά δασικά είδη και αυτά που προστατεύονται από τη διεθνή νομοθεσία. «Χαμένοι», με περιορισμένη κατανομή, αποτελούν πολλά αγροτικά είδη πουλιών.
  • Οι αλλαγές στις χρήσεις γης, καθώς και η κλιματική αλλαγή, φαίνεται να αποτελούν τις βασικές αιτίες των μεταβολών στην κατανομή των ειδών.

 

 

Η ανάγκη για αναθεωρημένη πληροφορία σχετικά με την κατανομή και την αφθονία των πουλιών της Ευρώπης ήταν εμφανής εδώ και μια δεκαετία, όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καταμέτρησης Πουλιών (EBCC) αποφάσισε να ξεκινήσει το Πρόγραμμα του 2ου Άτλαντα των Αναπαραγόμενων Πουλιών της Ευρώπης (EBBA2). Το EBBA2 βασίστηκε στον προκάτοχό του, το «EBCC Atlas of European breeding birds», που δημοσιεύθηκε το 1997, βασισμένο σε στοιχεία της δεκαετίας του 1980. Για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τη κατανομή και την αφθονία των ειδών πουλιών στην Ευρώπη, καθώς και για την τεκμηρίωση μεταβολών από τον πρώτο Άτλαντα, το EBBA2 συνδύασε ποιοτικά επιστημονικά κριτήρια με την προσέγγιση της Επιστήμης των Πολιτών.

Κατά τη διάρκεια των καταγραφών πεδίου την περίοδο 2013–2017, στο EBBA2 καταγράφηκαν να αναπαράγονται στην Ευρώπη 539 αυτόχθονα είδη πουλιών, 59 από τα οποία συγκεντρώνονται  κυρίως στην Ευρώπη (near-endemics) και 40 είναι είδη που απαντούν αποκλειστικά εκεί (ενδημικά της Ευρώπης). Λίγα είδη πουλιών παρουσιάζουν εκτεταμένη κατανομή, όπως η Λευκοσουσουράδα ή ο Κούκος, είδη που καταγράφονται σε πάνω από το 85% των 50x50χλμ τετραγώνων που απογράφηκαν στο Πρόγραμμα EBBA2. Πάνω από το 50% των ειδών απαντούν σε λιγότερο από το 10% των τετραγώνων που απογράφηκαν, καθιστώντας εμφανές το γεγονός ότι όλες οι χώρες και περιφέρειες έχουν τη δική τους ειδική ευθύνη για την προστασία του κοινού αυτού πλούτου.

Τα δεδομένα από το Πρόγραμμα του Άτλαντα δείχνουν ότι 57 ξενικά είδη αναπαράγονται στην Ευρώπη, δηλαδή ένα στα δέκα είδη που αναπαράγονται στην Ευρώπη έχουν εισαχθεί από αλλού, ενώ 39 από αυτά καταγράφονται για πρώτη φορά μέσα στα τελευταία 30 χρόνια.

 

Η κατανομή του Βλαχοτσίχλονου (Emberiza hortulana) έχει συρρικνωθεί τα τελευταία 30 χρόνια στην Ευρώπη. Η αντικατάσταση της μικτής γεωργίας μικρής κλίμακας με εντατική μεγάλης κλίμακας φαίνεται να είναι ο κύριος μοχλός αυτής της αλλαγής. (Φωτ.: © Γιώργος Αλεξανδρής / Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, © EBCC & Lynx edicions

 

Για πρώτη φορά συλλέγονται δεδομένα για τα πουλιά για ολόκληρη την Ευρώπη με εξαιρετικά συστηματικές μεθόδους. Η Λευκοσουσουράδα (Motacilla alba)είναι από τα είδη με μεγάλη διασπορά, βρίσκεται σχεδόν παντού, με εξαίρεση μερικά νησιά, όπως φαίνεται από τον λεπτομερέστατο μοντελοποιημένο χάρτη του EBBA2. (Φωτ.: © Γιώργος Αλεξανδρής / Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, © EBCC & Lynx edicions)

 

Μια ιστορία επιτυχίας: Ο Θαλασσαετός (Haliaeetus albicilla) έχει αυξήσει το εύρος κατανομής του τα τελευταία 30 χρόνια στην Ευρώπη. Η θεσμική προστασία του έχει συμβάλει στην ανάκαμψη του πληθυσμού του σε μεγάλο βαθμό.
© Ivaylo Zafirov / Αρχείο Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας © EBCC & Lynx edicions

 

Ωστόσο, παρά τις έντονες αλλαγές στο τοπίο και το κλίμα της Ευρώπης, πολύ λίγα αυτόχθονα είδη πουλιών εξαφανίστηκαν εντελώς, όπως π.χ. ο Μεσογειακός Ψευτόρτυγας, πράγμα που ισχύει και για είδη που αποίκισαν φυσικά την ευρωπαϊκή ήπειρο, όπως η Μικροσταχτάρα. Ωστόσο, παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στην ευρωπαϊκή ορνιθοπανίδα τα τελευταία 30 χρόνια.

Το 35% των αυτόχθονων ειδών αύξησαν την περιοχή στην οποία αναπαράγονται, μεταξύ των οποίων ο Γελαδάρης, η Κιτροσουσουράδα ή ο Μαυροκέφαλος Γλάρος. Από την άλλη πλευρά, το 25% των ειδών παρουσιάζει μείωση στην έκταση όπου αναπαράγεται, π.χ. ο Μαχητής, η Μεγάλη Ωτίδα, η Χαλκοκουρούνα ή το Βλαχοτσίχλονο. Επιπλέον, η αναπαραγωγική κατανομή των πουλιών της Ευρώπης έχει μετατοπιστεί κατά μέσο όρο 28 χιλιόμετρα βορειότερα, δηλαδή περίπου 1 χλμ/έτος.

 

Tο 25% των πουλιών της Ευρώπης, όπως η Χαλκοκουρούνα (Coracias garullus), παρουσιάζει μείωση στην έκταση όπου αναπαράγεται. © Ivaylo Zafirov / Αρχείο Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας

 

Ο Sergi Herrando από το Ινστιτούτο Ορνιθολογίας της Καταλονίας, μέλος της Ομάδας Συντονισμού του EBBA2, αναφέρει: «Περιοχές στο βόρειο τμήμα της ηπείρου έχουν αποκτήσει νέα είδη, ενώ οι περιοχές στον Νότο έχουν υποστεί απώλειες. Συχνά, οι απώλειες αφορούν αγροτικά ή λιβαδικά είδη πουλιών, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μεσογείου, καθώς και στη δυτική και κεντρική Ευρώπη. Οι αλλαγές στις χρήσεις γης καθώς και η κλιματική αλλαγή μοιάζουν να είναι οι βασικές αιτίες των μεταβολών στην κατανομή των ειδών και θα πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω
Αυτό έρχεται σε συμφωνία με υπάρχουσες αναφορές σχετικά με τη μείωση πολλών πληθυσμών αγροτικών πουλιών εξαιτίας της εντατικοποίησης της γεωργίας. Καθώς πολλά είδη μετατοπίζουν την κατανομή τους βόρεια, ο πλούτος των δασικών πουλιών αυξάνεται, πιθανώς επίσης ως αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της γης που οδηγεί στην αναγέννηση των δασών. Αντιθέτως, τα είδη πουλιών που είναι εξειδικευμένα στα ορεινά λιβάδια και τα είδη της τούνδρας, των τελμάτων και χερσότοπων χάνουν σημαντικά τμήματα των κατανομών τους.
 

Ο Petr Voříšek, από την Ορνιθολογική Εταιρεία της Τσεχίας, μέλος της Ομάδας Συντονισμού του EBBA2, εξηγεί ότι η Περιβαλλοντική Πολιτική φαίνεται τελικά να λειτουργεί: «Πολλά είδη Ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος διατήρησης έχασαν μέρος της κατανομής τους, αλλά υπάρχουν επίσης θετικές ιστορίες που δείχνουν ότι η προστασία της φύσης λειτουργεί. Πολλά είδη που προστατεύονται από τη διεθνή νομοθεσία, όπως ο Θαλασσαετός, έχουν αυξήσει την κατανομή τους στην Ευρώπη, κάτι που είναι ορατό επίσης και από την αύξηση της αναπαραγωγικής κατανομής ορισμένων ειδών των εσωτερικών υγροτόπων που έχουν επωφεληθεί από τη βελτίωση της προστασίας ειδών και οικοτόπων, όπως για παράδειγμα ο Ήταυρος ή η Αβοκέτα.».

Το EBBA2 παρουσιάζει νέα δεδομένα αναφοράς για την Ευρωπαϊκή ορνιθοπανίδα, με μια άνευ προηγουμένου γεωγραφική κάλυψη, από τις Αζόρες έως τα Ουράλια Όρη, αποτελώντας ταυτόχρονα ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα της επιστήμης των πολιτών με στόχο την χαρτογράφηση της βιοποικιλότητας. Συνολικά, περίπου 120.000 ερευνητές πεδίου συνεισέφεραν με ορνιθολογικές καταγραφές στον Άτλαντα, η πλειοψηφία των οποίων σε εθελοντική βάση.
Η Verena Keller από το Ελβετικό Ορνιθολογικό Ινστιτούτο, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του EBCC, συντονίστρια του EBBA2 και κύρια συγγραφέας της έκδοσης σχολιάζει: «Το EBBA2 ήταν εφικτό χάρη στο δίκτυο οργανώσεων και ανθρώπων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καταμέτρησης Πουλιών από όλες τις γωνιές της Ευρώπης, που αφιερώθηκαν σε έναν κοινό στόχο και συνεργάστηκαν πέρα από σύνορα και εμπόδια.».

 

Το 35% των αυτόχθονων ειδών της Ευρώπης αύξησαν την περιοχή στην οποία αναπαράγονται, ανάμεσα στα οποία ο Γελαδάρης (Bulbucus ibis), είδος ερωδιού. © Χρήστος Βλάχος / Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία

 

Τα αποτελέσματα του EBBA2 δημοσιεύθηκαν σε μια περιεκτική έκδοση σε συνεργασία με τη Lynx Editions, ενώ μια διαδικτυακή διαδραστική έκδοση των χαρτών του άτλαντα σχεδιάζεται να δημοσιευθεί σε μεταγενέστερο στάδιο. Ο Mark Eaton, πρόεδρος του EBCC, κοιτά το μέλλον: «Αυτή η απίστευτη νέα έκδοση και η βάση δεδομένων που την υποστηρίζει, θα χρησιμεύσει στην περαιτέρω έρευνα που θα υποστηρίξει τη διατήρηση των πουλιών και της υπόλοιπης βιοποικιλότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη για τις επόμενες δεκαετίες.».

Στην Ελλάδα, το Πρόγραμμα συντόνισε η Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία με την υποστήριξη του EBCC και της ομάδας συντονισμού του EBBA2 και την ευγενική χορηγία του Ιδρύματος MAVA, του Ιδρύματος Α.Γ. Λεβέντη και του Ιδρύματος Μποδοσάκη. Για να καλυφθούν τα 155 τετράγωνα της χώρας συμμετείχαν πάνω από 250 ερευνητές πεδίου από την Ελλάδα και το εξωτερικό, με αποτέλεσμα να καταγραφούν 253 αναπαραγόμενα είδη. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι συγκριτικά με τον πρώτο Άτλαντα, στην Ελλάδα αναπαράγονται πλέον 9 νέα είδη που δεν είχαν καταγραφεί πριν από 30 χρόνια, όπως το Φοινικόπτερο, ο Καρατζάς και ο Καπακλής. Παράλληλα όμως, χάσαμε και αρκετά είδη, με κυριότερα τον Βασιλαετό, τον Ψαραετό και τo Φερεντίνι.

 

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι συγκριτικά με τον πρώτο Άτλαντα, στην Ελλάδα αναπαράγονται πλέον 9 νέα είδη που δεν είχαν καταγραφεί πριν από 30 χρόνια, όπως το Φοινικόπτερο (Phoenicopterus ruber). Φωτ.: © Γιώργος Αλεξανδρής / Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία

 

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι συγκριτικά με τον πρώτο Άτλαντα, χάσαμε αρκετά είδη πουλιών που δεν αναπαράγονται πια στη χώρα μας, όπως τo Φερεντίνι και ο Ψαραετός. Φωτ.: © Νίκος Σαμαριτάκης / Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, © Χρήστος Βλάχος / Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία
 

Το Πρόγραμμα του EBBA2 αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της επιστήμης των πολιτών που έχουν ποτέ πραγματοποιηθεί στη χώρα μας, ενώ παράλληλα έδωσε τη μοναδική ευκαιρία στην ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ να ξεκινήσει τον 1ο Άτλαντα Αναπαραγόμενων Πουλιών της Ελλάδας.


 

Σημειώσεις:

 

 

Το Πρόγραμμα του 2ου Άτλαντα των Αναπαραγόμενων Πουλιών της Ευρώπης με μια ματιά:

• 596 αναπαραγόμενα είδη πουλιών
• 10 έτη εργασίας
• 120.000 ερευνητές πεδίου 
• 48 Εθνικοί Εταίροι
• 5 έτη εργασίας πεδίου
• 5.110 τετράγωνα 50x50 χλμ με δεδομένα για τα αναπαραγόμενα πουλιά
• 11.075.000 χλμ2 περιοχής μελέτης

Η έκδοση του Άτλαντα των Αναπαραγόμενων Πουλιών της Ευρώπης παρουσιάστηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2020, σε εκδήλωση μέσω ζωντανής σύνδεσης, στο https://youtu.be/lme2TBqoIEw
 

Η έκδοση περιλαμβάνει:
• 556 Εκθέσεις ειδών
• 69 Εκθέσεις ειδών στο Παράρτημα
• 689 Χάρτες 50x50χλμ που απεικονίζουν αφθονία και ένδειξη αναπαραγωγής ειδών
• 222 Χάρτες 10x10χλμ αποτελεσμάτων μοντελοποίησης
• 446 Χάρτες απεικόνισης μεταβολών κατανομής από τον πρώτο Άτλαντα
• 558 Νέες εικονογραφήσεις ειδών από 46 καλλιτέχνες
• 348 Συγγραφείς εκθέσεων των ειδών
• 960 Σελίδες

 


Επικοινωνία:
 

Ρούλα Τρίγκου, Συντονίστρια Επικοινωνίας - Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία | Τηλ. 210 8228704 | rtrigou[at]ornithologiki.gr

Δανάη Πορτόλου, Υπεύθυνη Τμήματος Διαχείρισης Δεδομένων - Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία | Τηλ. 210 8228704 | dportolou[at]ornithologiki.gr

Verena Keller, Swiss Ornithological Institute, Sempach - Ελβετία | +41 79 5781314 (επικοινωνία στα: Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά) | verena.keller[at]vogelwarte.ch

Sergi Herrando, Catalan Ornithological Institute & CREAF, Βαρκελώνη - Ισπανία | +34 691634409 (επικοινωνία στα: Ισπανικά, Καταλανικά, Αγγλικά) | ornitologia[at]ornitologia.org

Petr Voříšek, Czech Society for Ornithology, Πράγα - Τσεχία | +42 0774502804 (επικοινωνία στα: Τσεχικά, Αγγλικά) | euromonitoring[at]birdlife.cz


 

Υποστήριξε την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία: Γίνε μέλος

Email RSS Facebook Twitter YouTube

Πολιτική Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων

Copyright © 2021 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Φράγκων 22, 54625, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr