en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Αγροτικά οικοσυστήματα πλούσια σε βιοποικιλότητα
Αντωνία Γαλανάκη

Τα αγροτικά οικοσυστήματα που συντηρούν μεγάλους αριθμούς ειδών χλωρίδας και πανίδας και θεωρούνται ως αγροτικά συστήματα υψηλής οικολογικής αξίας για τη βιοποικιλότητα (high-nature-value farming systems) καταλαμβάνουν το 15-25% της υπαίθρου στην Ευρώπη των 15 (Eurupean Environmental Agency, 2004).

Οι περιοχές αυτές συγκεντρώνονται κυρίως στον Ευρωπαϊκό Νότο και σε περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης (βλέπε Σχήμα) και περιλαμβάνουν κυρίως περιοχές με παραδοσιακές καλλιέργειες όπου γίνεται εφαρμογή ήπιων καλλιεργητικών μεθόδων με περιορισμένη χρήση αγροχημικών ουσιών και ημι-φυσικές εκτάσεις, όπως τα ορεινά λιβάδια εκτατικής κτηνοτροφίας (Buguna Hoffmann, 2001; Stoate et al. 2003).

ΣΧΗΜΑ: Κατανομή των αγροτικών οικοσυστημάτων με βιότοπους υψηλής οικολογικής αξίας για την άγρια ζωή στην επικράτεια των 15 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα: Κατανομή των αγροτικών οικοσυστημάτων με βιότοπους υψηλής οικολογικής αξίας
ΠΗΓΗ: European Environmental Agency (2004).

Χαρακτηριστικές τέτοιες περιοχές είναι τα μικτά γεωργοκτηνοτροφικά συστήματα dehesas στην Ισπανία και montados στην Πορτογαλία, οι παραδοσιακοί ελαιώνες της Μεσογείου, τα ορεινά βοσκοτόπια κ.α., τα οποία συντηρούν ένα μεγάλο αριθμός ειδών πουλιών και άλλων άγριων ζώων (Baldock et al., 1993). Είναι αξιοσημείωτό το γεγονός ότι το μεσογειακό τοπίο, παρότι είναι ένα καθαρά ανθρωπογενές περιβάλλον, συμπεριλαμβάνεται στην λίστα του IUCN με τις πιο πλούσιες περιοχές του πλανήτη σε βιοποικιλότητα (European Environmental Agency, 2004). Ιδιαίτερα οι ημιορεινές και ορεινές περιοχές της Μεσογείου αποτελούν παραδείγματα περιοχών όπου, για χιλιάδες χρόνια, η γεωργία και η κτηνοτροφία συνυπάρχουν με μια πλούσια άγρια ζωή (Blodel and Aronson, 1999).

Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα: Ναυπακτία, Ρίγανη, Φωτο: Γ.Ρουσόπουλος Όπως αναφέρει ο Farina (1989) οι πολλοί μικροί αγροί, που χωρίζονται μεταξύ τους με φυτοφράκτες, σε συνδυασμό με την παρουσία διάσπαρτων συστάδων δένδρων δημιουργούν ένα ετερογενές τοπίο το οποίο αποτελεί σημαντικό ενδιαίτημα για τα πουλιά, κυρίως τα μεταναστευτικά είδη, που χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό τους χώρους αυτούς. Επίσης, τα κτηνοτροφικά συστήματα με τις παραδοσιακές εποχικές μετακινήσεις κοπαδιών αιγοπροβάτων από τα ορεινά στα πεδινά και αντίστροφα, διαμόρφωσαν σε σημαντικό βαθμό το φυσικό περιβάλλον και τη βλάστηση της ενδοχώρας (δασοτόπια και ορεινά λιβάδια) στις Μεσογειακές χώρες, ενώ παράλληλα ευνόησαν την παρουσία μεγάλων πτωματοφάγων αρπακτικών πουλιών και ειδών των ανοιχτών απλικών εκτάσεων (Allen, 2001; Laiolo et al., 2003).

Τα ποσοστά των αγροτικών εκτάσεων όπου διατηρούνται παραδοσιακές μορφές καλλιέργειας και στις οποίες γίνεται εφαρμογή ήπιων γεωργικών πρακτικών (low-intensity farming systems), σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, δίνονται στον παρακάτω πίνακα σύμφωνα με τους Bignal and McCracke (1996).

ΠΙΝΑΚΑΣ: Ποσοστό (%) αγροτικών εκτάσεων στις οποίες διατηρούνται παραδοσιακές μορφές καλλιέργειας σε διάφορες χώρες της Ευρώπης.

Χώρα Ποσοστό αγροτικών εκτάσεων (%) Παραδοσιακά συστήματα γεωργίας & κτηνοτροφίας
Ισπανία 82 Βοσκοτόπια και ανοιχτά δάση (dehesas) και εκτατική κτηνοτροφία, παραδοσιακοί ελαιώνες, ξηρικές καλλιέργειες
Ελλάδα 61 Νομαδικά κτηνοτροφικά συστήματα (μετακινήσεις ζώων ανάμεσα σε ορεινά και πεδινά βοσκοτόπια), παραδοσιακοί ελαιώνες, μικτά γεωργοκτηνοτροφικά συστήματα σε νησιά και ορεινες περιοχες
Πορτογαλία 60 Στέπες σιτηρών, δασολίβαδα με σιτηρά που βόσκονται (montados), κτηνοτροφία σε ορεινά λιβάδια
Πολωνία 60 Παραδοσιακά μικτά γεωργικά συστήματα (mixed farming)
Ιρλανδία 35 Παραδοσιακά μικτά γεωργικά συστήματα (mixed farming)
Ιταλία 31 Ορεινά λιβάδια, παραδοσιακοί ελαιώνες, δασολίβαδα που βόσκονται, πεδινές στέπες
Γαλλία 25 Υγρολίβαδα και φρυγανότοποι (π.χ. garrigue και maquis)
Μεγάλη Βρετανία 25 Ορεινά βοσκοτόπια και τυρφώνες, θίνες και τέλματα
Ουγγαρία 23 Μικτά γεωργικά συστήματα (mixed tanya holdings), παραδοσιακοί βοσκότοποι
ΠΗΓΗ: Bignal and McCracke (1996).

Η πλειοψηφία των αγροτικών εκτάσεων της Ελλάδας (περίπου 60%) είναι συγκεντρωμένες σε ημιορεινές, ορεινές και νησιωτικές περιοχές και χαρακτηρίζονται από μικρούς κλήρους γης, αναβαθμίδες και μεγάλης έκτασης βοσκότοπους, αποτελούν δηλαδή τυπικές αγροτικές δομές της Μεσογείου (ΕΚΠΑΑ, 2003). Τα στοιχεία αυτά σε συνδυασμό με γεωργικές πρακτικές όπως η αμειψισπορά και η αγρανάπαυση, οι μικτές γεωργοκτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, ιδιαίτερα στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός μωσαϊκού τοπίων μεγάλης ποικιλότητας, τα οποία αποτελούν βιότοπο για ένα μεγάλο αριθμό ειδών της άγριας πανίδας που ζουν, τρέφονται και αναπαράγονται γύρω από τις καλλιέργειες.

Copyright © 2017 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr