en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
5-3 Πιλοτικό πρόγραμμα διαχείρισης αροτραίων καλλιεργειών (Arable Stewardship Pilot Scheme) για την προστασία της λιβαδοπέρδικας Perdix perdix στη Μεγάλη Βρετανία

5-3.1. Γενικά στοιχεία

Η λιβαδοπέρδικα είναι είδος που απαντάται, κατά κύριο λόγο, σε πεδινές αγροτικές εκτάσεις και μπορεί να θεωρηθεί ως «βαρόμετρο» για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας σε καλλιέργειες σιτηρών και άλλων αροτραίων καλλιεργειών, φωλιάζει στο έδαφος και τρέφεται με μια ποικιλία εντόμων και φυτών (Potts, 1997). Ο πληθυσμός της έχει υποστεί δραματική μείωση στη Μεγάλη Βρετανία τα τελευταία 40 χρόνια και σύμφωνα με εκτιμήσεις έχει ελαττωθεί κατά 85% από το 1969 έως το 1999 (Browne and Aebischer, 2003). Η βιολογία και οικολογία του είδους έχει μελετηθεί συστηματικά στη Βρετανία ήδη από τη δεκαετία του 1930 και τα στοιχεία που έχουν προκύψει συνδέουν τη μείωση της πέρδικας με την αλλαγή των γεωργικών πρακτικών στις καλλιέργειες των σιτηρών.

Η βασική αιτία μείωσης της πέρδικας είναι η αυξημένη χρήση των φυτοφαρμάκων στη γεωργία η οποία έχει οδηγήσει στην απώλεια των ασπόνδυλων (κυρίως έντομα). Τα ασπόνδυλα αποτελούν το κύριο συστατικό της τροφής των νεοσσών κατά τις πρώτες 10 μέρες της ζωής τους και η καταπολέμηση των εχθρών των καλλιεργειών με χημικές ουσίες (εντομοκτόνα) έχει ως συνέπεια τη μαζική εξόντωση των εντόμων και κατ' επέκταση τη μειωμένη επιβίωση των νεοσσών και τελικά τη μειωμένη αναπαραγωγική επιτυχία (Green et al., 1987).

Ένας ακόμα σημαντικός παράγοντας για τη μείωση του είδους είναι η καταστροφή των χώρων φωλιάσματος που είναι κυρίως η βλάστηση στις «χορταριασμένες νησίδες» (grassy banks) και τα ασυγκόμιστα περιθώρια γύρω από τους αγρούς, «η βάση» των φυτοφρακτών και τα σιτηρά φθινοπωρινής σποράς. Στην καταστροφή αυτή οδήγησε η αλλαγή των χρήσεων γης με την απομάκρυνση των φυτοφρακτών και την αύξηση του μεγέθους των αγροτεμαχίων (Rands, 1987).

Τέσσερις διαδοχικές βελτιωτικές επεμβάσεις, που οφείλονται στην εφαρμογή της σύγχρονης γεωργίας στις καλλιέργειες σιτηρών, έχουν θεωρηθεί από τον Potts (1997) ως οι πιο καθοριστικές για τη μείωση της πέρδικας:

  1. η χρήση ζιζανιοκτόνων
  2. η εγκατάλειψη της συγκαλλιέργειας (undersowing) χορτοδοτικών φυτών με ψυχανθή ως τρόπος εγκατάστασης χορτολιβαδικών εκτάσεων (grass/legume leys)
  3. η εγκατάλειψη των αροτραίων καλλιεργειών σε λοφώδεις, ορεινές περιοχές
  4. η εφαρμογή εντομοκτόνων στο φύλλωμα των φυτών κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

5-3.2. Γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα για τη διατήρηση της λιβαδοπέρδικας

Μελέτες που έχουν γίνει σχετικά με τη διατήρηση της λιβαδοπέρδικας στη Μεγάλη Βρετανία έδειξαν ότι οι κύριες διαχειριστικές δράσεις που έχουν θετική επίδραση, με αύξηση στους πληθυσμούς του είδος, πρέπει να περιλαμβάνουν τη διατήρηση πλατύφυλλων φυτών και εντόμων στους αγρούς (conservation headlands, brood-rearing strips) και παροχή χώρων για φώλιασμα (beetle banks) (Browne and Aebischer, 2003). Οι διαχειριστικές αυτές προτάσεις εντάχθηκαν στο πιλοτικό γεωργοπεριβαλλοντικό πρόγραμμα του Υπουργείου Γεωργίας της Μεγάλης Βρετανίας που ξεκίνησε το 1998 σε 2 περιοχές της Αγγλίας με τον τίτλο «Arable Stewardship Pilot Scheme» και είχε ως στόχο τη βελτίωση των βιοτόπων της λιβαδοπέρδικας με διατήρηση χώρων για φώλιασμα και περιοχές πλούσιες σε τροφή (έντομα) για το μεγάλωμα των νεοσσών.

Ο αριθμός των αγροτών που έλαβαν μέρος στο πρόγραμμα με γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα ήταν 19 στην περιοχή East Anglia και 20 στην περιοχή West Midlands, ενώ επιλέγηκαν ισάριθμοι αγροί στους οποίους δεν έγινε καμία επέμβαση και όπου έγινε καταγραφή των πληθυσμών για το είδος για τη συγκριτική ανάλυση των αποτελεσμάτων. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα είχαν ήδη μεγαλύτερο αριθμό από πέρδικες σε σχέση με το σύνολο των αγρών στις περιοχές μελέτης, γεγονός που δείχνει ότι οι αγρότες που έδειξαν ενδιαφέρον για να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα αυτό είχαν, ούτως ή άλλως, μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την προστασία της φύσης και τη διατήρηση των πουλιών (Tapper and Aebischer, 2001).

Οι πρακτικές βελτίωσης του βιοτόπου της λιβαδοπέρδικας που εφαρμόστηκαν στο πρόγραμμα αυτό είναι οι εξής:

  1. διατήρηση των χειμερινών υπολειμμάτων των καλλιεργειών
  2. περιορισμένη χρήση ζιζανιοκτόνων στα σιτηρά και στο λιναρόσπορο
  3. ανοιξιάτικη συγκαλλιέργεια σιτηρών με ψυχανθή
  4. μη-εφαρμογή εντομοκτόνων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (ή πολύ περιορισμένη χρήση) στα άκρα των καλλιεργειών (μια περιοχή 10-12 μέτρα στην εξωτερική πλευρά των χωραφιών)
  5. διατήρηση των περιθωρίων των αγρών καθώς και λωρίδων με χορτάρι
  6. σπορά μιγμάτων από σπόρους με τους οποίους τρέφονται τα άγρια πουλιά

Τα αποτελέσματα σε σχέση με την πυκνότητα της πεδινής πέρδικας στις δυο περιοχές 4 χρόνια μετά την εφαρμογή του προγράμματος δίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Πίνακας: Συνολικός αριθμός ατόμων (νεαρά και ενήλικα) στα αγροτεμάχια που είχαν εφαρμοστεί γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα και σε αυτά που δεν είχε γίνει καμία επέμβαση

Περιοχές Αρι
θμός Αγρο τεμα
χίων
1998 2002
Πουλιά που μετρή
θηκαν
Έκταση (km²) Πυκνό
τητα (άτομα
/km²)
Πουλιά που μετρή
θηκαν
Έκταση (km²) Πυκνό
τητα (άτομα
/km²)
East Anglia              
Χωρίς ΓΠΜ 19 154 28 5,5 50 28 1,8
Με ΓΠΜ 19 361 38 9,6 275 35 7,6
West Midlands              
Χωρίς ΓΠΜ 17 28 21 1,3 20 25 0,8
Με ΓΠΜ 20 80 27 2,9 24 30 0,8

ΠΗΓΗ: Tapper and Aebischer, 2001.

Η εφαρμογή των παραπάνω μέτρων ή/και ο συνδυασμός αυτών στηρίχθηκε σε διάφορες μελέτες που είχαν δείξει την ευνοϊκή επίδραση που αυτά τα μέτρα είχαν στους πληθυσμούς της πέρδικας. Παραδείγματος χάριν, η συγκαλλιέργεια σιτηρών με ψυχανθή έχει βρεθεί ότι αυξάνει τους πληθυσμούς των εντόμων όπως οι κάμπιες των λεπιδοπτέρων που αποτελούν τροφή για τους νεοσσούς. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι τα «εξωτερικά» 6 μέτρα των καλλιεργειών με σιτηρά αποτελούν το 1/4 της επικράτειας (home range) νεοσσών στους οποίους είχαν τοποθετηθεί πομπή παρακολούθησης, και κατά συνέπεια θα μπορούσε να ειπωθεί πως αν μια τέτοια έκταση έμενε αψέκαστη θα μπορούσε να αυξήσει τη επιβίωση των νεοσσών κατά 25% συγκριτικά με μια περιοχή όπου γίνεται συστηματική χρήση εντομοκτόνων (Tapper and Aebischer, 2001).

Είναι εμφανές ότι η εφαρμογή των παραπάνω γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων για τη διατήρηση της λιβαδοπέρδικας είχε σημαντικά θετική επίδραση στον πληθυσμό του είδος, ιδιαίτερα στην περιοχή της East Anglia, καθώς ο αριθμός των ατόμων που μετρήθηκαν στις εκτάσεις όπου έγινε το πρόγραμμα ήταν πολλαπλάσιος συγκριτικά με τις περιοχές όπου δεν είχε γίνει καμιά εφαρμογή μέτρων.

Μια γενική αξιολόγηση των γεωργικών πρακτικών που εφαρμόστηκαν στις γεωργικές εκτάσεις του προγράμματος έδειξε ότι η διατήρηση των χειμερινών υπολειμμάτων των καλλιεργειών και η περιορισμένη χρήση ζιζανιοκτόνων στα σιτηρά και στο λιναρόσπορο είχαν πολύ καλά αποτελέσματα για την πέρδικα, ενώ και για τα υπόλοιπα μέτρα η επίδραση τους θεωρήθηκε καλή (Tapper and Aebischer, 2001). Συμπερασματικά, η εφαρμογή του πιλοτικού αυτού προγράμματος ωφέλησε την λιβαδοπέρδικα ιδιαίτερα στην περιοχή του East Anglia, όπως φάνηκε και από τα αποτελέσματα μελετών 4 χρόνων.

 

Copyright © 2018 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr