en
Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Αγροτικά Οικοσυστήματα, Βιοποικιλότητα και Πουλιά

Αντωνία Γαλανάκη

Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα, Φωτογραφία: Αντιχασιά, Γ.Ρουσόπουλος Η γεωργία αποτελεί τη βασική κινητήρια δύναμη που επηρεάζει την τοπογραφική και βιολογική ποικιλότητα της Ευρώπης, διαμορφώνοντας εδώ και χιλιάδες χρόνια το φυσικό τοπίο της ευρωπαϊκής υπαίθρου. Η αγροτική γη καλύπτει το 42% της συνολικής έκτασης της Ευρώπης και το 50.5% της επικράτειας της Ε.Ε. (των 15 χωρών). Οι αγροτικές εκτάσεις της Ευρώπης εξαπλώνονται από τα εκτεταμένα βοσκοτόπια της Βορειοδυτικής Ευρώπης και τις εκτενείς αγροτοδασικές περιοχές της Σκανδιναβικής Χερσονήσου έως τα μικτά γεωργοκτηνοτροφικά συστήματα της Μεσογείου. Όσον αφορά στην Ελλάδα, το μεγαλύτερο τμήμα της καταλαμβάνεται από ελαιώνες, αμπέλια, οπωρώνες, αροτραίες καλλιέργειες και ορεινά λιβάδια. Η πλειοψηφία των αγροτικών εκτάσεων της (περίπου 60%) είναι συγκεντρωμένες σε ημιορεινές και ορεινές περιοχές και χαρακτηρίζονται από μικρούς κλήρους γης, αναβαθμίδες στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές και μεγάλης έκτασης βοσκότοπους.

Τα αγροτικά οικοσυστήματα της ευρωπαϊκής υπαίθρου συντηρούν 173 είδη πουλιών προτεραιότητας, το μεγαλύτερο αριθμό ειδών προτεραιότητας από κάθε άλλο οικοσύστημα, πολλά από τα οποία άμεσα εξαρτώνται από τις γεωργικές δραστηριότητες για τη συμπλήρωση του βιολογικού τους κύκλου. Tο 70% των ειδών αυτών (116 είδη) βρίσκονται υπό Δυσμενές Καθεστώς Διατήρησης (Unfavourable Conservation Status) λόγω των δραματικών μειώσεων των πληθυσμών τους. Χαρακτηριστικά είδη πουλιών που απαντώνται στις πεδινές και ημιορεινές καλλιέργειες της ελληνικής υπαίθρου είναι το κιρκινέζι, ο βασιλαετός, ο ασπροπάρης, το ορτύκι, η λιβαδοπέρδικα, ο κατσουλιέρης, η γαλιάντρα, η μικρογαλιάντρα, ο αετομάχος, ο γαϊδουροκεφαλάς, το καμποτσίχλονο, το σιρλοτσίχλονο κ.α., ενώ οι εκτάσεις με μικτές καλλιέργειες και τα ορεινά λιβάδια είναι σημαντικά για την παρουσία αρπακτικών όπως ο σπιζαετός, ο χρυσαετός, ο γυπαετός και το όρνιο.

Κάντε κλικ για μεγαλύτερη εικόνα: Νησίδα, Αντίπαρος, Φωτογραφία: Γ.Ρουσόπουλος Τις τελευταίες 4 δεκαετίες τα πουλιά -αλλά και στο σύνολο της η βιοποικιλότητα των αγροοικοσυστημάτων της Ευρώπης- έχουν υποστεί δραματική μείωση, γεγονός που οφείλεται, κατά κύριο, λόγο στην εντατικοποίηση της γεωργίας. Οι σύγχρονες γεωργικές πρακτικές έχουν οδηγήσει σε εγκατάλειψη των παραδοσιακών μορφών ήπιας καλλιέργειας και σε εκμηχάνιση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων με παράλληλη χρήση μεγάλων ποσοτήτων φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων. Οι αλλαγές αυτές οφείλονται στην εφαρμογή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) της Ε.Ε. που στις αρχικές μορφές της ενθάρρυνε την εντατικοποίηση της παραγωγής μέσω των επιδοτήσεων που έδινε στους αγρότες.

Οι αρνητικές επιπτώσεις της ΚΑΠ στο περιβάλλον οδήγησαν σε σταδιακές αναθεωρήσεις της και σε στροφή της Ε.Ε. προς μια αειφορική γεωργία, τόσο για τη βελτίωση της ποιότητας των τροφίμων όσο και για την προστασία του αγροτικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Η αναθεώρηση της ΚΑΠ το 1992 υποχρέωσε τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. να «ενσωματώσουν» την προστασία του περιβάλλοντος στις αγροτικές πολιτικές τους μέσω της εφαρμογής των γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων. Μέχρι σήμερα μέσα από τα μέτρα αυτά έχουν εφαρμοστεί σε διάφορες χώρες της Ευρώπης δράσεις τόσο για την προστασία του αγροτικού περιβάλλοντος και τη διατήρηση της άγριας ζωής γενικότερα όσο και για την προστασία των πουλιών ειδικότερα. Στα προγράμματα για τη διατήρηση των πουλιών περιλαμβάνονται προγράμματα για την προστασία παγκόσμια απειλούμενων ειδών (κιρκινέζι, αγριόγαλος) ή βιοτόπων (ορυζώνες, δασολίβαδα, σιτηρά κ.α.) που είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για την ορνιθοπανίδα.

Copyright © 2017 Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
Θεμιστοκλέους 80, 10681, Αθήνα,
Τηλ/Fax: 210 8228704, 210 8227937,
e-mail: info@ornithologiki.gr
Κομνηνών 23, 54624, Θεσσαλονίκη, Τηλ/Fax. 2310 244245,
e-mail: thess@ornithologiki.gr