Στις 16 Ιουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη της πρόταση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) μετά το 2027 — μια καθοριστική απόφαση που θα διαμορφώσει την οικονομική και περιβαλλοντική πορεία της ΕΕ για τα επόμενα χρόνια.
Δεν διακυβεύονται μόνο το μέλλον της χρηματοδότησης για τη φύση και οι πανευρωπαϊκές προσπάθειες για τη διατήρησή της, αλλά και η ασφάλεια, η σταθερότητα και η ευημερία των πολιτών. Καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει όλο και πιο ακραία φυσικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες, ξηρασίες και καύσωνες, τα οικοσυστήματα καταρρέουν και μαζί τους και τα θεμέλια της δημόσιας υγείας, της επισιτιστικής ασφάλειας και της ομαλής επιχειρηματικής δραστηριότητας. Αν δεν προβλεφθεί ειδικός προϋπολογισμός για την προστασία και αποκατάσταση της φύσης, κινδυνεύουν να παραμεριστούν αναγκαίες παρεμβάσεις από βραχυπρόθεσμες προτεραιότητες και η προστασία της φύσης θα παραγκωνιστεί.
Η Anouk Puymartin, Επικεφαλής Πολιτικής της BirdLife Europe δηλώνει:
«Η υποχρηματοδότηση της φύσης δεν είναι απλώς απερίσκεπτη, είναι επικίνδυνη. Ο νέος προϋπολογισμός της ΕΕ αποτελεί μια καθοριστική ευκαιρία, όχι μόνο για την προστασία της φύσης από την οποία εξαρτόμαστε, αλλά και για την ενίσχυση του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών στην οικολογική μετάβαση. Δεν πρόκειται μόνο για τη φύση, πρόκειται για την ανάπτυξη της ανθεκτικότητας της Ευρώπης και τη μακροπρόθεσμη ευημερία όλων των πολιτών».
Τι συμβαίνει όμως;
Η πρόταση για το ΠΔΠ μετά το 2027 θα εγκαινιάσει μια διετή διαπραγμάτευση που θα καθορίσει τις δαπάνες της ΕΕ για την επόμενη δεκαετία, σε μια περίοδο πολλαπλών και αλληλένδετων κρίσεων: πόλεμος στην Ουκρανία, κλιματική κατάρρευση, πίεση στα δημόσια οικονομικά και αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει μια σημαντική μεταρρύθμιση του προϋπολογισμού της ΕΕ, με στόχο την απλοποίηση και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του: να επιτευχθούν περισσότερα με λιγότερα. Το επόμενο ΠΔΠ αναμένεται να υιοθετήσει ένα πιο ευέλικτο, αποδοτικό μοντέλο προϋπολογισμού, εμπνευσμένο από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Αυτό θα περιλαμβάνει λιγότερα χρηματοδοτικά εργαλεία, χαλαρότερους όρους για τα κράτη μέλη και έμφαση στον εθνικό σχεδιασμό και τα μετρήσιμα αποτελέσματα.
Αναμένονται δύο βασικές γραμμές χρηματοδότησης:
- 27 εθνικά σχέδια υπό κοινή διαχείριση, προσφέροντας στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στον προϋπολογισμό και την εφαρμογή πολιτικών.
- Ένα κεντρικό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, υπό τον άμεσο έλεγχο της Επιτροπής, με στόχο την ανάπτυξη και την καινοτομία.
Αυτή η διαρθρωτική αλλαγή ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές προτεραιότητες. Η αποκέντρωση της χρηματοδότησης και η έμφαση στην ανταγωνιστικότητα ενδέχεται να ευνοήσουν βραχυπρόθεσμες εθνικές προτεραιότητες, τη στιγμή που απαιτείται μακροπρόθεσμος, ολιστικός σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των μείζονων κλιματικών και κοινωνικών κρίσεων της εποχής μας.
Γιατί έχει σημασία;
Το μέλλον της χρηματοδότησης για τη βιοποικιλότητα και κατ’ επέκταση της διατήρησης της φύσης στην Ευρώπη, κρέμεται από μία κλωστή.
Η επικείμενη μεταρρύθμιση του προϋπολογισμού της ΕΕ μπορεί είτε να καθιερώσει τη φύση ως στρατηγική προτεραιότητα, είτε να της αφαιρέσει σιωπηλά τη στοχευμένη χρηματοδότηση, την εποπτεία, και το πολιτικό βάρος.
Παρά τις ολοένα και εντονότερες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην Ευρώπη, οι συζητήσεις για τη βιοποικιλότητα λείπουν από το πολιτικό αφήγημα. Κι όμως, μια υγιής φύση είναι ο ισχυρότερος σύμμαχός μας, τόσο στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής όσο και στην προσαρμογή στις συνέπειές της.
Αν η βιοποικιλότητα δεν ενσωματωθεί στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), κινδυνεύει να περιθωριοποιηθεί ή και να χαθεί εντελώς, με καταστροφικές συνέπειες για την κλιματική προσαρμογή, την επισιτιστική ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Για να διασφαλιστεί ότι οι πολίτες της ΕΕ και η φύση δεν θα είναι «οι μεγάλοι χαμένοι» του νέου προϋπολογισμού, απαιτούνται τέσσερις κρίσιμες δικλίδες ασφαλείας:
1. Στοχευμένη χρηματοδότηση για τη βιοποικιλότητα
Παρότι το ισχύον ΠΔΠ περιλαμβάνει στόχο ενσωμάτωσης της βιοποικιλότητας κατά 10%, η προσέγγιση αυτή απέτυχε να εξασφαλίσει ουσιαστική χρηματοδότηση από τα διάφορα ευρωπαϊκά προγράμματα. Η ενσωμάτωση από μόνη της δεν επαρκεί.
Η φύση πρέπει να αναγνωριστεί ρητά ως προτεραιότητα στο επόμενο ΠΔΠ, με διασφαλισμένο προϋπολογισμό για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα. Μόνο η μακροπρόθεσμη, στοχευμένη χρηματοδότηση μπορεί να εγγυηθεί ότι η προστασία της βιοποικιλότητας δεν θα παραγκωνιστεί από βραχυπρόθεσμες πολιτικές πιέσεις.
Η εμπειρία από το Βέλγιο αποδεικνύει ότι αυτή η προσέγγιση είναι όχι μόνο απαραίτητη, αλλά και οικονομικά συμφέρουσα: πρόσφατη μελέτη των οργανώσεων Natagora και Natuurpunt, σε συνεργασία με το WWF Βελγίου, δείχνει ότι κάθε 1€ επένδυσης στη φύση αποδίδει από 8€ έως 51€ πίσω στην κοινωνία.
2. Προστασία και ενίσχυση του προγράμματος LIFE – με κεντρική διαχείριση
Το πρόγραμμα LIFE είναι το μόνο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ, αφιερωμένο αποκλειστικά στην περιβαλλοντική δράση και έχει υποστηρίξει χιλιάδες επιτυχημένα έργα για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα, με ενεργή συμμετοχή των πολιτών. Το LIFE καλλιεργεί συνεργασίες μεταξύ αγροτών, αλιέων, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων, ΜΚΟ, και δημόσιων αρχών, συμβάλλοντας στην υπέρβαση των πολώσεων και στην υλοποίηση πρακτικών λύσεων.
Ωστόσο, πρόσφατες διαρροές υποδηλώνουν ότι το LIFE μπορεί να καταργηθεί μετά το 2028, μια εξέλιξη που θα υπονόμευε δεκαετίες προόδου και συνεργασίας.
Η κρίση της βιοποικιλότητας και του κλίματος απαιτεί διασυνοριακή, συντονισμένη δράση. Μαζί με 1.950+ επιστήμονες που έχουν υπογράψει την ανοιχτή επιστολή, ζητούμε τη συνέχιση και ενίσχυση του LIFE με κεντρική διαχείριση, ώστε να διασφαλιστούν η στρατηγική στόχευση, ο αντίκτυπος και η λογοδοσία.
3. Σταδιακή κατάργηση επιζήμιων επιδοτήσεων και ενίσχυση ανθεκτικών μορφών διαβίωσης
Με δεδομένους τους περιορισμένους πόρους, η κατάργηση των επιδοτήσεων που βλάπτουν το περιβάλλον είναι επιτακτική. Σήμερα, υπολογίζεται ότι 34 έως 48 δισ. ευρώ ετησίως στην ΕΕ κατευθύνονται σε επιζήμιες πρακτικές, κυρίως στη γεωργία και την αλιεία[1].
Η κατάργηση αυτών των επιδοτήσεων θα μείωνε την απώλεια της βιοποικιλότητας και θα απελευθέρωνε κονδύλια για την αποκατάσταση και την ανθεκτικότητα.
Περισσότερο από το 30% του προϋπολογισμού της ΕΕ δαπανάται σε γεωργικές επιδοτήσεις, οι οποίες βασίζονται στην έκταση, ευνοώντας τους μεγαλύτερους γεωργούς και ιδιοκτήτες γης, σε βάρος του περιβάλλοντος.
Αντίστοιχα, μεταξύ 5% και 12% των ευρωπαϊκών κονδυλίων για θάλασσα, αλιεία και υδατοκαλλιέργεια εκτιμάται ότι ενισχύουν επιβλαβείς δραστηριότητες, ποσό διπλάσιο από αυτό που επενδύεται στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Οι άδικες επιδοτήσεις στη γεωργία και την αλιεία πρέπει να ανακατευθυνθούν σε διαχειριστές γης και αλιείς που προστατεύουν τη φύση, ενισχύουν την κλιματική ανθεκτικότητα και διασφαλίζουν δίκαια και βιώσιμα μέσα διαβίωσης, τόσο στη στεριά όσο και στη θάλασσα.
[1] https://www.wwf.eu/?13738416/Member-States-use-billions-of-EU-subsidies-to-fund-nature-harming-activities---new-WWF-study
