Το σχεδόν μηδενικό ενδιαφέρον της αγοράς1 για το αέριο που διακινείται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου2 δείχνει το αβέβαιο μέλλον της εξάρτησης από ένα ιδιαίτερα προβληματικό ορυκτό καύσιμο. Δυστυχώς, η ελληνική οικονομία βυθίζεται στην αβεβαιότητα και μακρόχρονη οικονομική εξάρτηση από την πετρελαϊκή βιομηχανία, δίχως κανένα σχέδιο και προοπτική, προκαλώντας σοβαρή επιβάρυνση σε μοναδικά και πολύτιμα θαλάσσια οικοσυστήματα, όπως το Θρακικό Πέλαγος.
Το αφήγημα ότι η Ελλάδα μπορεί να γίνει κόμβος υγροποιημένου φυσκικού αερίου (LNG) βασίζεται κυρίως σε συγκυρίες και όχι σε στιβαρές οικονομικές ή ενεργειακές προϋποθέσεις. Ως εκ τούτου, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Greenpeace, MEDASSET, και WWF Ελλάς εκφράζουν έντονο προβληματισμό για τα εξής:
- Η συνεχιζόμενη προβολή του Ανεξάρτητου Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΑΣΦΑ) Αλεξανδρούπολης ως έργου σημαντικού για την ελληνική οικονομία, ενώ από την ίδια τη χρηματοοικονομική ανάλυση που οι ελληνικές αρχές απέστειλαν στις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαλύπτεται ότι «το σχέδιο δεν θα ήταν οικονομικά επικερδές χωρίς κρατική ενίσχυση». Αν και τα συνολικά οικονομικά του σχεδίου δεν είναι διόλου διαφανή και δημόσια διαθέσιμα, εντούτοις για το περιβαλλοντικά ιδιαίτερα επιβαρυντικό και επικίνδυνο αυτό έργο έχουν ήδη εγκριθεί δημόσιες επιδοτήσεις τουλάχιστον 272 εκατ. ευρώ.
- Ενώ η επάρκεια των υποδομών της χώρας για την κάλυψη των αναγκών της ελληνικής αγοράς σε ορυκτό αέριο είναι διαπιστωμένη, το ίδιο έργο ενίοτε προβάλλεται παραπλανητικώς και ως σημαντικό για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Ωστόσο, έχει τεκμηριωθεί ότι το ΑΣΦΑ Αλεξανδρούπολης, και οι λοιπές σχεδιαζόμενες μονάδες εισαγωγής ορυκτού αερίου εξυπηρετούν αμιγώς εξαγωγικούς σκοπούς.
- Πρόσφατη έγκριση νέου πλωτού συστήματος επαναεριοποίησης LNG, εντός της ίδιας περιοχής Natura, της θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής «Θαλάσσια Περιοχή Θράκης» GR1110013. Το «ΑΣΦΑ Θράκης» πρόσφατα έλαβε έγκριση περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ), στην οποία ουδεμία μνεία περιλαμβάνεται για το γεγονός ότι εγκαταστάσεις όπως αυτή που εμπίπτουν στις διατάξεις των οδηγιών Seveso (νομοθεσία της ΕΕ για τα μεγάλα βιομηχανικά ατυχήματα) απαγορεύονται μέσα σε προστατευόμενες περιοχές Natura. Πρόκειται για προστατευτική διάταξη του εθνικού μας δικαίου, η οποία έχει μεγάλη σημασία ιδιαίτερα καθώς ακόμα εκκρεμεί ο καθορισμός ειδικών μέτρων προστασίας των περιοχών Natura (κατά συνεχιζόμενη παράβαση της σχετικής καταδικαστικής απόφασης του Δικαστηρίου της ΕΕ). Η ωμή παράκαμψη του ισχύοντος δικαίου εγείρει σοβαρά ζητήματα νομιμότητας. Σε κάθε περίπτωση, η “συσσώρευση” δύο εγκαταστάσεων επαναεριοποίησης (ΑΣΦΑ Θράκης και ΑΣΦΑ Αλεξανδρούπολης) στην ίδια προστατευόμενη περιοχή απειλεί σοβαρά το θαλάσσιο περιβάλλον και το πιο παραγωγικό αλιευτικό πεδίο της χώρας, τη σπάνια βιοποικιλότητά του (ψάρια, κητώδη), καθώς βεβαίως και την ποιότητα της ατμόσφαιρας.
- Λόγω των υψηλών εκπομπών μεθανίου, η κλιματική επιστήμη έχει ξεκαθαρίσει ότι το επαναεριοποιημένο LNG δεν είναι το καθαρό καύσιμο μετάβασης που ευαγγελίζονται οι εταιρείες και η κυβέρνηση.3 Όπως επισημαίνει στην αιτιολογική εισαγωγή του ο ευρωπαϊκός κανονισμός για το μεθάνιο 2024/1787, «το μεθάνιο είναι μόλις δεύτερο μετά το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) ως προς τη συνολική συμβολή του στην κλιματική αλλαγή και είναι υπεύθυνο για το ένα τρίτο περίπου της τρέχουσας αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη. Η ποσότητα μεθανίου στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε απότομα σε παγκόσμιο επίπεδο κατά την τελευταία δεκαετία.»
- Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν την ανησυχία τους για την παντελή έλλειψη μέτρων εφαρμογής του ευρωπαϊκού Κανονισμού για το Μεθάνιο, ο οποίος επιβάλλει κάποια ελάχιστα μέτρα μετριασμού, παρακολούθησης και διαφάνειας των εκπομπών μεθανίου, μεταξύ άλλων και από τις εγκαταστάσεις επαναεριοποίησης.
Η εξάρτηση της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα και κατ’ επέκταση, από τις πετρελαϊκές εταιρείες είναι πηγή γεωπολιτικής αστάθειας, μόνιμης περιβαλλοντικής υποβάθμισης, και σοβαρότατων επιπτώσεων για την οικονομία και την κοινωνία. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι ανάπτυξη — είναι παγίδα οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική. Η πραγματική πρόοδος βρίσκεται στην ισχυρή θεσμική θωράκιση των πολύτιμων φυσικών οικοσυστημάτων, τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια με ισχυρές διασφαλίσεις περιβαλλοντικής προστασίας και κοινωνικής συμμετοχής και δικαιοσύνης, και στη διαφάνεια και πλατιά συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Όπως τόνισε πριν λίγες μέρες ο πρωθυπουργός,4 ανοίγοντας το κεφάλαιο της συνταγματικής αναθεώρησης, «είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση». Πολιτικές βύθισης των επόμενων γενιών σε εξάρτηση από τα περιβαλλοντικά καταστροφικά ορυκτά καύσιμα δεν σηματοδοτούν πρόοδο και έγνοια για τις επόμενες γενιές, αλλά οπισθοδρόμηση σε απολιθωμένες λογικές που η ίδια η επιστήμη μας λέει ότι πρέπει να εξαφανιστούν στο χρονοντούλαπο του παρελθόντος.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις τονίζουν για άλλη μια φορά ότι η καλύτερη υπηρεσία προς τις επόμενες γενιές και ταυτόχρονα προς την ενίσχυση του κύρους των θεσμών και της εμπιστοσύνης των πολιτών είναι η ασφάλεια δικαίου και η ευθυγράμμιση του δικαίου και της πολιτικής με τα δεδομένα και τα προτάγματα της επιστήμης. Η προστασία της φύσης και η ανάσχεση της κλιματικής αλλαγής αποτελούν ζήτημα επιτακτικού κοινωνικού συμφέροντος που πρέπει να αντιμετωπιστεί κατά προτεραιότητα.
Σημειώσεις για συντάκτες:
Τον Δεκέμβριο του 2023, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, MEDASSET, Greenpeace Greece και WWF Ελλάς κατέθεσαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας αίτηση ακύρωσης της απόφασης έγκρισης περιβαλλοντικών όρων του ΑΣΦΑ Αλεξανδρούπολης. Οι οργανώσεις υποστηρίζουν την ανάγκη ακύρωσης του βαρύτατων επιπτώσεων έργου, το οποίο έχει εγκατασταθεί εντός θαλάσσιας προστατευόμενης περιοχής, παρά το γεγονός ότι παρόμοιες δραστηριότητες απαγορεύονται εντός περιοχών Natura 2000. Επίσης, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν τον δικαστικό έλεγχο των επιπτώσεων της δραστηριότητας στον μοναδικό, και ιδιαίτερα ευάλωτο, μεσογειακό πληθυσμό της φώκαινας, της οποίας ο βιότοπος συρρικνώνεται και γενικότερα επισημαίνουν την ελλιπέστατη εκτίμηση των δεδομένων επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα (συμπεριλαμβανομένων των ιχθυοπληθυσμών της περιοχής). Στην προσφυγή και στους πρόσθετους λόγους που κατέθεσαν στο ανώτατο δικαστήριο, οι οργανώσεις εστιάζουν στο κρίσιμης σημασίας ζήτημα της αποσιώπησης των εκπομπών μεθανίου, το οποίο είναι το ισχυρότερο αέριο του θερμοκηπίου. Επιπλέον, ζητούν από το δικαστήριο να αξιολογήσει την αύξηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από το έργο, κατ’ εφαρμογή των δεσμεύσεων της χώρας, όπως αυτές απορρέουν από το εθνικό, ενωσιακό και διεθνές δίκαιο. Ανακοίνωση περιβαλλοντικών οργανώσεων για την πέμπτη αναβολή εκδίκασης της προσφυγής για το ΑΣΦΑ Αλεξανδρούπολης ΕΔΩ.
[2] Ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) είναι έργο μεταφοράς ορυκτού αερίου που συνδέει την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Ουγγαρία, τη Σλοβακία, τη Μολδαβία, και την Ουκρανία. Μέσω αυτού, το LNG που φθάνει με πλοία στη Θράκη μεταφέρεται σε βόρειες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης κυρίως. Πολιτικά, προβάλλεται ως «νέα ενεργειακή ραχοκοκαλιά της Ευρώπης», στο πλαίσιο της απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο.
[3] «Το μεθάνιο είναι μόλις δεύτερο μετά το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) ως προς τη συνολική συμβολή του στην κλιματική αλλαγή και είναι υπεύθυνο για το ένα τρίτο περίπου της τρέχουσας αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη. Η ποσότητα μεθανίου στην ατμόσφαιρα αυξήθηκε απότομα σε παγκόσμιο επίπεδο κατά την τελευταία δεκαετία.» (Κανονισμός 2024/1787 σχετικά με τη μείωση των εκπομπών μεθανίου στον τομέα της ενέργειας).
