GR014 - Κεντρική Ροδόπη και κοιλάδα Νέστου

H περιοχή περιλαμβάνει το κεντρικό τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης, συνορεύει στα δυτικά με το όρος Φαλακρό και ανατολικά φτάνει μέχρι το Όρος Κούλα (Ξάνθη). Στα Βόρεια η περιοχή εκτείνεται έως τα σύνορα με τη Βουλγαρία, ενώ η κοιλάδα και η τεχνητή λίμνη του Νέστου στο φράγμα του Θησαυρού αποτελεί το νότιο άκρο της. Συνολικά παρατηρούνται τέσσερις ζώνες βλάστησης. Η ζώνη της δρυός (300-800μ.) με κυρίαρχα είδη τα Quercus frainetto, Quercus pubescens και Quercus dalechampii, η ζώνη οξιάς - ελάτης από τα 800μ. έως τα 1.000μ., με αντιπροσωπευτικότερα είδη τα Fagus sylvatica, Abies borisii-regis, Pinus nigra, Salix alba, Populus tremula, Betula pendula, η ζώνη της Μαύρης Πεύκης (Pinus nigra) που απλώνεται σε μίξη με την προηγούμενη και την επόμενη ζώνη και, τέλος, η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων πάνω από τα 1.000 μέτρα με μικτές συστάδες Δασικής Πεύκης (Pinus sylvestris), Ερυθρελάτης (Picea abies) και Σημύδας (Betula pendula). Επίσης, σε αυτό το υψόμετρο συναντάται και αζωνική βλάστηση με τυρφώνες όπου κυριαρχούν τα βρύα, οι ξηρές χορτολιβαδικές εκτάσεις με Festuca spp. καθώς και οι βραχώδεις εξάρσεις, τα φαράγγια και τα λιβάδια στην υποαλπική ζώνη. Κατά μήκος των ρεμάτων και των χειμάρρων κυριαρχούν τα σκλήθρα (Alnus spp.) και οι Ιτιές (Salix fragilis). Η εκτεταμένη δασική γη, η οποία περιλαμβάνει τα παρθένα δάση οξιάς και κωνοφόρων (όπως τα αδιατάρακτα φυσικά οικοσυστήματα του Παρθένου Δάσους Φρακτού και του Δάσους της Τσίχλας και της Χαϊντούς), είναι από τα πιο παραγωγικά δάση της Ελλάδας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι η δασοπονία, η κτηνοτροφία και τα τελευταία χρόνια ο φυσιολατρικός τουρισμός.

Δάση (73,1 %), Θαμνώνες (18,2 %), Λιβάδια (3,4 %), Τεχνητά τοπία (2,7 %), Υγρότοποι (ενδοχώρας) (1,7 %).

Η περιοχή είναι σημαντική για πουλιά των ορεινών δασών.

• ΖΕΠ: GR1140007 Παρθένο δάσος Κεντρικής Ροδόπης (572 ha, 0,4 %)

• ΤΚΣ: GR1140003 Περιοχή Ελατιά, Πυραμίς Κούτρα (7.447 ha, 6 %), GR1140002 Ροδόπη (Σημύδα) (6.715 ha, 5 %), GR1140001 Δάσος Φρακτού (1.090 ha, 0,8 %), GR1120003 Όρος Χαϊντού - Κουλά και γύρω κορυφές (3.492 ha, 0,1 %)

• ΚΑΖ: Ποταμού Νέστου (20.371 ha, 12 %), Αετοράχης Παρανεστίου (5.412 ha, 4 %), Παρθένου Δάσους Σίλλης (Παρανεστίου) (5.188 ha, 4 %), Δρυμού Δήμου Σταυρούπολης (8.077 ha, 1,8 %), Νευροκοπίου, Λειβαδακίου, Αχλαδιάς, Μικροκλεισούρας, Βώλακος, Γρανίτου Δήμου Κ. Νευροκοπίου (10.725 ha, 0,1 %)

• ΒΑ: Παρθένο Δάσος Κεντρικής Ροδόπης (607 ha, 0,5 %), Παρθένο Δάσος Παρανεστίου (464 ha, 0,3 %), Φυσικό Μνημείο Δάσους Οξιάς στην Τσίχλα - Χαϊντού Ξάνθης (15 ha, 0,01 %)

Δεδομένου ότι στην περιοχή απαντώνται τα πλέον παραγωγικά ελληνικά δάση και λόγω της ανυπαρξίας άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων, η δασική διαχείριση είναι ιδιαίτερα εντατική, με αποτέλεσμα να προκαλείται κατά τόπους υποβάθμιση του πολύτιμου αυτού για τη βιοποικιλότητα οικοσυστήματος. Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια η διάνοιξη νέων μεγάλων δασικών δρόμων έχει επιτρέψει την είσοδο βαρέων μηχανημάτων στο δάσος, κατάσταση που, σε συνδυασμό με την αδυναμία αυστηρής εποπτείας των διαδικασιών υλοτόμησης, οδηγεί συχνά σε απόληψη μεγαλύτερων ποσοτήτων ξυλείας από το προβλεπόμενο αλλά κυρίως στη διαταραχή του οικοσυστήματος, σε βαθμό που να επηρεάζεται η ενδοδασική ορνιθοπανίδα, καθώς και οι πληθυσμοί των μεγάλων θηλαστικών. Η λαθροθηρία και η όχληση από το εντατικό κυνήγι αποτελούν απειλές για είδη όπως τα Tetrao urogallus και Bonasa bonasia.

Ο ποταμός Νέστος έχει μετατραπεί σε ταμιευτήρα με τα φράγματα που έχουν κατασκευαστεί κατά μήκος του. Άλλες απειλές είναι η εγκατάλειψη των παραδοσιακών χρήσεων γης, ιδίως της κτηνοτροφίας, που παλιότερα ήταν η βασική παράμετρος διαμόρφωσης της φυσιογνωμίας του ορεινού οικοσυστήματος.

Είναι απαραίτητη η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου και καλά στοχευμένου Σχεδίου Διαχείρισης για την περιοχή, που να ενσωματώνει όλες τις σχετικές με τη διατήρηση και διαχείριση του χώρου παραμέτρους (προστασία της βιοποικιλότητας, παραγωγική λειτουργία, άλλες μη παραγωγικές χρήσεις του δάσους) και να καταλήγει σε συμβατές με την προστασία της περιοχής πρακτικές διαχείρισης του ορεινού όγκου.

Για την περιοχή έχει ιδρυθεί και λειτουργεί από το 2003 ο Φορέας Διαχείρισης Ροδόπης.