GR041 - Λίμνη Άγρα

Ημιφυσικός υγρότοπος δυτικά της Έδεσσας, σε υψόμετρο 480 μ. που έλαβε τη σημερινή του μορφή στη δεκαετία του ’50, μετά την κατασκευή φράγματος και συνοδευτικών έργων για τον Υδροηλεκτρικό Σταθμό Άγρα, στη θέση της πεδιάδας πλημμυρών του ποταμού Εδεσσαίου, εκεί που στην αρχαιότητα υπήρχαν τα έλη Τιάβου. Το 60% περίπου της επιφάνειας του υγροτόπου καλύπτεται από καλαμώνες (που έχουν επεκταθεί σε βάρος των υγρών λιβαδιών με Cladium mariscus), συστάδες παρόχθιας βλάστησης, ανοικτές επιφάνειες με νερό και τεχνητά κανάλια με υδρόβια βλάστηση. Στην περιφέρεια του υγροτόπου υπάρχουν εκτεταμένες λευκοκαλλιέργειες (βόρεια και βορειοδυτικά), καθώς και μεγάλες εκτάσεις με κερασιές (γύρω πεδινή και ημιορεινή ζώνη). Οι παρακείμενοι λόφοι καλύπτονται από θαμνώνες, βοσκοτόπους και εκτενή δρυοδάση. Έως τις αρχές της δεκαετίας του ’90 ο υγρότοπος τροφοδοτούνταν με επιφανειακό νερό από τη λίμνη Βεγορίτιδα, μέσω σήραγγας. Η πτώση της στάθμης της τελευταίας οδήγησε στην αποκοπή της επικοινωνίας με τον υγρότοπο Άγρα, με αποτέλεσμα η τροφοδοσία του να γίνεται πλέον μόνο από τις πηγές που υπάρχουν στο βόρειο και δυτικό του τμήμα, καθώς και από τις επιφανειακές κατακρημνίσεις της λεκάνης απορροής του. Ο σημερινός ρόλος του υγροτόπου είναι η αντιπλημμυρική προστασία της Έδεσσας, η παραγωγή ηλεκτρική ενέργειας, η στήριξη της βιοποικιλότητας, η άρδευση αγροτικών εκτάσεων, η υποστήριξη της αναψυχής, της κτηνοτροφίας και της αλιείας, καθώς και δραστηριοτήτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και οικοτουρισμού. Στην περιοχή λειτουργεί Κέντρο Ενημέρωσης, καθώς και Κέντρο Εθελοντών, μια συνεργασία της Ορνιθολογικής με τον Δήμο Έδεσσας.

Υγρότοποι (ενδοχώρας) (60,1 %), Τεχνητά τοπία (35,3 %), Θαμνώνες (4 %), Βραχώδεις περιοχές (0,4 %), Λιβάδια (0,1 %), Δάση (0,1 %)

Σημαντική περιοχή για είδη των καλαμώνων. Άλλο είδος με σημαντικό πληθυσμό στην περιοχή αποτελεί το Fulica atra (W) (2.500 - 5.000 άτομα).

• ΖΕΠ: GR1240006 Λίμνη και φράγμα Άγρα (1.386 ha, 92 %)

• ΤΚΣ: GR1240004 Λίμνη Άγρα (1.250 ha, 84 %)

• ΚΑΖ: Λίμνης Άγρα Δήμου Εδέσσης (1.209 ha, 98 %)

Οι κύριες απειλές που αντιμετωπίζει ο υγρότοπος είναι η μείωση των εισροών νερού, η εντατικοποίηση της γεωργίας και η αποψίλωση των δασών της γύρω ζώνης. Άλλες απειλές είναι η επέκταση των δενδρωδών καλλιεργειών (κερασιές κυρίως αλλά και φυτείες με λεύκες) σε βάρος των φυσικών οικοσυστημάτων, η επέκταση του καλαμώνα λόγω απουσίας διαχείρισης και μείωσης της βοσκητικής πίεσης και η λειτουργία λατομείου στα δυτικά όρια του υγροτόπου. Σημαντικό πρόβλημα για τα ψαροφάγα είδη πουλιών αποτελεί η μείωση των ιχθυαποθεμάτων, λόγω της σημερινής υδρολογικής κατάστασης και της επέκτασης των καλαμώνων στη ρηχή ζώνη, όπου και τα πεδία ωοαπόθεσης των ψαριών. Η λαθροθηρία έχει επίσης καταγραφεί ως πρόβλημα στην περιοχή, όπως και η εισαγωγή του χορτοφάγου κυπρίνου στο παρελθόν από τη Νομαρχία Πέλλας, είδος που αποτελεί άμεσο τροφικό ανταγωνιστή της Aythya nyroca.

Στην περιοχή έχουν υλοποιηθεί μέχρι σήμερα δύο προγράμματα LIFE - Nature για τη διατήρηση του υγροτόπου και των ειδών προτεραιότητας της ΖΕΠ. Επιπλέον, υλοποιείται πρόγραμμα διαχείρισης των καλαμώνων με τη συμβολή της ΔΕΗ (με ειδικό μηχάνημα), έχουν δημιουργηθεί παρατηρητήρια και διαδρομές περιήγησης και ερμηνείας περιβάλλοντος, υλικό περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για τον υγρότοπο, ενώ από το 1998 και μετά οι πληθυσμοί των ειδών προτεραιότητας παρακολουθούνται σε συστηματική βάση, τα τελευταία χρόνια με τη συμμετοχή εθελοντών της Ορνιθολογικής. Στην περιοχή λειτουργεί το Κέντρο Εθελοντών Βρυττών της Ορνιθολογικής, σε κτίριο που έχει παραχωρήσει ο Δήμος Έδεσσας, όπου φιλοξενούνται εθελοντές και ειδικοί που δραστηριοποιούνται σε θέματα επιστημονικής παρακολούθησης και προστασίας του υγροτόπου. Μεταξύ άλλων πρόσφατα έχουν εκπονηθεί για την περιοχή Σχέδιο Αποκατάστασης Υγροτόπου και Μελέτη Διαχείρισης Καλαμώνων.

Λειτουργεί ‘Επιτροπή Διαχείρισης’ του υγροτόπου υπό την αιγίδα του Δήμου Έδεσσας, με συμμετοχή όλων των τοπικών φορέων και της Ορνιθολογικής.