Η Ελλάδα αποτελεί ζωτικό μεταναστευτικό διάδρομο για αρπακτικά και άλλα ανεμοπορούντα πουλιά που ταξιδεύουν μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Κάθε χρόνο, εκατομμύρια πουλιά περνούν από τη χώρα μας, αλλά η συστηματική παρακολούθησή τους σε ολόκληρη την επικράτεια αποτελεί μεγάλη πρόκληση λόγω των περιορισμένων πόρων και της σύνθετης γεωμορφολογίας της χώρας.
Η συμμετοχή του κοινού στην επιστημονική έρευνα (Επιστήμη των Πολιτών), έχει γίνει ολοένα και πιο σημαντική για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας καθιστώντας διαθέσιμο έναν άνευ προηγουμένου όγκο δεδομένων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό (και εν συνεχεία αντιμετώπιση) των αλλαγών στη μετανάστευση και την κατανομή των πουλιών σε ευρεία χωρική και χρονική κλίμακα.
Μια νέα μελέτη από ερευνητές της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας ανέλυσε δεδομένα Επιστήμης των Πολιτών από την πλατφόρμα καταχώρησης ορνιθολογικών παρατηρήσεων eBird, με στόχο τη χαρτογράφηση των μεταναστευτικών διαδρομών και την εξέταση της φαινολογίας της μετανάστευσης 18 ειδών αρπακτικών και άλλων ανεμοπορούντων πουλιών. Στο πλαίσιο της μελέτης, τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τα δεδομένα Επιστήμης των Πολιτών συγκρίθηκαν με εκείνα του μοναδικού συστηματικού προγράμματος παρακολούθησης της μετανάστευσης ανεμοπορούντων πουλιών στην Ελλάδα που υλοποιείται στον Ορνιθολογικό Σταθμό Αντικυθήρων.
Βασικά συμπεράσματα:
- Τα δεδομένα Επιστήμης των Πολιτών μπορούν να αποτελέσουν μια αποτελεσματική τεχνική για την κάλυψη κενών γνώσης και τον σχεδιασμό προγραμμάτων παρακολούθησης.
- Οι ακτογραμμές λειτουργούν ως κύριοι μεταναστευτικοί διάδρομοι, με τα πουλιά να ακολουθούν κατά κύριο λόγο τις ακτές του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους, περιορίζοντας τις μεγάλες αποστάσεις πάνω από τη θάλασσα
- Τα νησιά παίζουν καθοριστικό ρόλο ως σταθμοί ξεκούρασης, όπου τα πουλιά ανεφοδιάζονται πριν συνεχίσουν το ταξίδι τους.
- Τα δεδομένα Επιστήμης των Πολιτών, παρά τη μεγάλη σημασία τους στην παρακολούθηση της μετανάστευσης, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τα συστηματικά προγράμματα παρακολούθησης.
- Προτείνεται η δημιουργία περισσότερων σταθμών συστηματικής παρακολούθησης κατά μήκος των σημαντικών διαδρόμων μετανάστευσης. Τέτοιοι σταθμοί μπορούν να δρομολογηθούν σε μέρη όπως το νοτιοδυτικό άκρο της Πελοποννήσου, η ανατολική Κρήτη, η Κάρπαθος ή /και η Ρόδος, ο Όλυμπος από την πλευρά του Αιγαίου και ο νομός Έβρου, ώστε να καλύπτεται επαρκώς το μεγαλύτερο μέρος των μεταναστευτικών διαδρομών.
Θα πρέπει να διασφαλιστεί η προστασία των κρίσιμων μεταναστευτικών διαδρόμων, καθώς η απώλεια των φυσικών ενδιαιτημάτων, εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, μειώνει τους διαθέσιμους χώρους ξεκούρασης και ανεφοδιασμού για τα πουλιά, ιδιαίτερα στις παράκτιες περιοχές, ενώ οι υποδομές ενέργειας μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο πρόσκρουσης.
Τα αποτελέσματα της έρευνας αναδεικνύουν τη μεγάλη σημασία της Επιστήμης των Πολιτών στη συλλογή πολύτιμων δεδομένων για τη μετανάστευση των πουλιών. Οι παρατηρητές πουλιών συνέβαλαν ουσιαστικά στη χαρτογράφηση των μετακινήσεων, αποδεικνύοντας ότι τέτοιες συνεργασίες μπορούν να ενισχύσουν την προστασία των μεταναστευτικών ειδών. Παράλληλα, τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν την έλλειψη χωρικής και χρονικής κάλυψης, τόσο στα δεδομένα που συλλέγονται από πολίτες όσο και στα προγράμματα συστηματικής παρακολούθησης (ανάγκη επιπλέον σημείων παρακολούθησης).
Διαβάστε τη μελέτη:
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Προγράμματος «Από την Ευρώπη στην Αφρική: καταγραφή μεταναστευτικών αρπακτικών πουλιών μέσω συστηματικής παρακολούθησης και επιστήμης των πολιτών» που χρηματοδοτήθηκε από το ΠΡΑΣΙΝΟ ΤΑΜΕΙΟ, στο πλαίσιο του έργου Καινοτόμες Δράσεις με τους Πολίτες 2023.
Το Πρόγραμμα «Από την Ευρώπη στην Αφρική: καταγραφή μεταναστευτικών αρπακτικών πουλιών μέσω συστηματικής παρακολούθησης και επιστήμης των πολιτών» αφορά την καταγραφή και παρακολούθηση μεταναστευτικών ειδών ορνιθοπανίδας, με απώτερο στόχο την εξασφάλιση βέλτιστων συνθηκών για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό και υλοποίηση δράσεων διατήρησης και αποκατάστασης των αρπακτικών και άλλων ανεμοπορούντων ειδών πουλιών.
Επιμέρους Στόχοι του Προγράμματος αποτελούν:
- Η αναβάθμιση της γνώσης σχετικά με τη μετανάστευση των αρπακτικών και άλλων ανεμοπορούντων πουλιών στην Ελλάδα
- Η ενδυνάμωση ικανοτήτων (capacity building) στελεχών του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. και ενεργών πολιτών
- Η ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη σημασία της χώρας ως μεταναστευτικού διαδρόμου ειδών κοινοτικού και εθνικού ενδιαφέροντος
Eγκρίθηκε από το Πράσινο Ταμείο για χρηματοδότηση από το Πρόγραμμα «ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ 2023»
