Μία νέα ευρωπαϊκή πρωτοβουλία διατήρησης της βιοποικιλότητας, το Πρόγραμμα LIFE Balkan GriffON, ξεκίνησε μαζί με το νέο έτος. Στόχος του είναι η αποκατάσταση του πληθυσμού του Όρνιου στην ηπειρωτική Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία και η διασφάλιση του μέλλοντος του απειλούμενου είδους, καθώς και άλλων ειδών γυπών στη Βαλκανική Χερσόνησο. Το Πρόγραμμα συντονίζεται από το Vulture Conservation Foundation (VCF) και φέρνει σε συνεργασία έμπειρους εταίρους από διάφορες χώρες των Βαλκανίων με κοινό στόχο την αντιμετώπιση των βασικών απειλών που αντιμετωπίζουν οι γύπες.
Η αρχή ενός νέου κεφαλαίου
Η Βαλκανική Χερσόνησος φιλοξενούσε μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα έναν ακμάζοντα πληθυσμό γυπών. Ωστόσο, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του ίδιου αιώνα, ο συνδυασμός πολλαπλών απειλών οδήγησε τα είδη αυτά στο χείλος της εξαφάνισης. Ευτυχώς, μια σειρά από στοχευμένα προγράμματα διατήρησης σε χώρες των Βαλκανίων συνέβαλαν στη σταδιακή αντιστροφή αυτής της αρνητικής πορείας, αναζωπυρώνοντας την ελπίδα για το μέλλον των γυπών και ιδιαίτερα του Όρνιου.
Βασιζόμενο στην επιτυχία των προηγούμενων προγραμμάτων και στη συσσωρευμένη εμπειρία δεκαετιών στη διατήρηση των γυπών, το Vulture Conservation Foundation οραματίστηκε μια νέα αρχή για το Όρνιο (Gyps fulvus) στη Βαλκανική Χερσόνησο, με ιδιαίτερη έμφαση στην Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία. Το νέο Πρόγραμμα LIFE Balkan GriffON θα αξιοποιήσει την τεχνογνωσία εταίρων με μακρά ιστορία σε δράσεις διατήρησης, όπως η Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρεία, το Πανεπιστήμιο Κρήτης – Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, ο Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος & Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), η Μακεδονική Οικολογική Εταιρεία (Macedonian Ecological Society -MES) και το Ταμείο για την Άγρια Χλωρίδα & Πανίδα (Fund for Wild Flora and Fauna - FWFF)
Εστίαση σε κρίσιμα προπύργια γυπών σε Ελλάδα και Βόρεια Μακεδονία
Δεδομένα από Όρνια στα Βαλκάνια, που παρακολουθούνται με δορυφορικούς GPS πομπούς, αποκάλυψαν ότι τα πουλιά αυτά χρησιμοποιούν και επισκέπτονται επτά βασικές ζώνες για τους γύπες στη Βαλκανική Χερσόνησο. Χρησιμοποιούν τις περιοχές αυτές ως βασικούς τόπους αναπαραγωγής αλλά και ως ενδιάμεσους σταθμούς κατά τις μετακινήσεις και τις μεταναστεύσεις τους. Το Πρόγραμμα θα επικεντρωθεί σε δύο από αυτές τις στρατηγικές περιοχές διατήρησης, οι οποίες ιστορικά φιλοξενούσαν πληθυσμούς Όρνιων.
Η περιοχή της Τύμφης και το φαράγγι του Βίκου, εντός του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου στην Ελλάδα, αποτελεί προστατευόμενη περιοχή του δικτύου Natura 2000, όπου το Όρνιο αναπαραγόταν από παλιά. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από απόκρημνους βράχους και ανοιχτές εκτάσεις, ενώ η κύρια οικονομική δραστηριότητα είναι η παραδοσιακή κτηνοτροφία. Στην περιοχή γίνονται περιπολίες από την Ειδική Μονάδα Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων με ειδικά εκπαιδευμένο σκύλο του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Η περιοχή του Οροπεδίου Vitachevo και της Λίμνης Tikvesh είναι μία από τις σημαντικότερες περιοχές για τα αρπακτικά πουλιά στη Βόρεια Μακεδονία. Στην περιοχή λειτουργεί ταΐστρα για τους γύπες, που υποστηρίζει δύο ζευγάρια του παγκοσμίως απειλούμενου Ασπροπάρη (Neophron percnopterus) και 5–6 ζευγαριών Όρνιων.
Ομαδική δουλειά και στοχευμένες δράσεις διατήρησης
Το LIFE Balkan GriffON είναι ένα εξαετές Πρόγραμμα (2026–2031), συγχρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Υιοθετεί μια ολιστική προσέγγιση για την επιβίωση και ευημερία των πληθυσμών των γυπών και βασίζεται σε έξι βασικές αρχές, που θα υποστηρίξουν όλα τα είδη γυπών στα Βαλκάνια, ξεκινώντας από το Όρνιο.
Το Πρόγραμμα στοχεύει στη δημιουργία νέων πυρήνων αναπαραγωγής Όρνιων στην Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία, στην ενίσχυση των υφιστάμενων αναπαραγωγικών πληθυσμών και στη βελτίωση των συνθηκών για το είδος. Το VCF θα μεταφέρει άτομα του είδους από την Ισπανία και θα τα απελευθερώσει στη Βόρεια Μακεδονία, ενώ το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης θα μεταφέρει άτομα από την Κρήτη προς απελευθέρωση στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τα πουλιά θα μεταφερθούν πρώτα σε ειδικούς κλωβούς προσαρμογής και έπειτα θα απελευθερωθούν στη φύση, σύμφωνα με το πρωτόκολλο «ομαλής απελευθέρωσης» σε συνεργασία με τοπικούς εταίρους. Τα 100 Όρνια, που θα απελευθερωθούν στο πλαίσιο του Προγράμματος, θα σημανθούν με πομπούς GPS, προκειμένου να υποστηριχθούν η έρευνα και οι δράσεις πρόληψης.
Ακολουθώντας τα βήματα του Προγράμματος LIFE BalkanDetox, ένας από τους στόχους του LIFE Balkan GriffON είναι η μείωση της θνησιμότητας των γυπών από την παράνομη χρήση και διασπορά στη φύση δηλητηριασμένων δολωμάτων, μέσω της βελτίωσης στην επιβολή του νόμου, του μετριασμού των συγκρούσεων μεταξύ ανθρώπου και άγριας ζωής και μέσω των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης βασισμένων στην παρακολούθηση με πομπούς GPS. Το Πρόγραμμα θα υποστηρίξει την επιβίωση των γυπών βελτιώνοντας τις δυνατότητες των Κέντρων Περίθαλψης Άγριων Ζώων και αυξάνοντας τη διαθεσιμότητα τροφής με τη λειτουργία ταϊστρών, οι οποίες θα βελτιώσουν, με τη σειρά τους, τη σύνδεση μεταξύ των σημαντικών περιοχών για τους γύπες σε ολόκληρη τη Βαλκανική Χερσόνησο. Η διατήρηση των γυπών βασίζεται, επίσης, στη σχέση αυτών των ειδών με τις τοπικές κοινωνίες. Για τον λόγο αυτόν, οι δράσεις του Προγράμματος θα στηρίξουν την παραδοσιακή κτηνοτροφία, η οποία συμβάλλει καθοριστικά στην παροχή ασφαλούς τροφής για τους γύπες. Επιπλέον, δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης θα αναδείξουν τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν τα πτωματοφάγα αρπακτικά στα οικοσυστήματα και την τοπική οικονομία.
Η καλή αρχή είναι το ήμισυ του παντός
Το Πρόγραμμα LIFE Balkan GriffON βασίζεται σε μια έμπειρη ομάδα τοπικών και διεθνών Περιβαλλοντικών Οργανώσεων και ιδρυμάτων. Βασίζεται σε ένα ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο και ακολουθεί μια επιτυχημένη παράδοση προηγούμενων προγραμμάτων διατήρησης γυπών στα Βαλκάνια.
Το Πρόγραμμα φιλοδοξεί να αυξήσει τον πληθυσμό του Όρνιου στην ηπειρωτική Ελλάδα κατά τουλάχιστον 30%, να διπλασιάσει τον πληθυσμό στη Βόρεια Μακεδονία και να συμβάλει σε αύξηση 10% του συνολικού βαλκανικού μεταπληθυσμού. Με την υλοποίηση του Προγράμματος, η πλήρης ανάκαμψη των πληθυσμών του Όρνιου στα Βαλκάνια δεν θα αποτελεί πλέον απλώς ελπίδα, αλλά κοινή δέσμευση.
